ThuPhu.comThủ Phủ
Thủ phủ cà phê, hồ tiêu, điều, ca cao

Vùng trồng ca cao ở Việt Nam: dưới tán dừa miền Tây, đất đỏ Đông Nam Bộ, Tây Nguyên

Ca cao ở Việt Nam mọc dưới tán dừa miền Tây, trên đất đỏ Đông Nam Bộ và Đắk Lắk: vì sao cần bóng râm, mùa trái chín, cách ủ lên men hạt và đi xem vườn ca cao.

A Vietnamese woman cuts yellow cacao pods from a tree trunk with a long pole knife under tall coconut palms, side view, filtered green shade, warm amber and emerald tones

Ca cao ở Việt Nam được trồng chủ yếu ở ba kiểu vùng: dưới tán vườn dừa ở Bến Tre cũ nay thuộc Vĩnh Long và Tiền Giang cũ nay thuộc Đồng Tháp; trên đất đỏ đồi thấp của Đồng Nai và vùng Bà Rịa cũ nay thuộc Thành phố Hồ Chí Minh; và xen trong vườn cà phê, sầu riêng ở Đắk Lắk. Cây cho trái gần quanh năm, có các đợt rộ tuỳ vùng.

Ca cao là cây ưa bóng, cần ẩm, sợ gió mạnh, nên nó thường không đứng một mình thành rừng mà nép dưới cây khác. Muốn hiểu vì sao ca cao ở những vùng ấy, cũng như muốn ghé một vườn ca cao đúng lúc có trái và có mẻ hạt đang ủ, bạn cần biết cây sống thế nào, hạt đi từ trái tươi tới hạt khô ra sao. Bài này đi theo trình tự đó.

Cây ca cao cần gì

Ca cao có nguồn gốc từ tầng dưới của rừng mưa nhiệt đới Nam Mỹ. Trong tự nhiên, cây đứng dưới tán cây cao, nhận ánh sáng lọt qua lá, sống trong không khí ẩm và lặng gió. Khi đưa vào vườn, cây vẫn giữ tính ấy: nắng trực tiếp làm cháy lá non, gió mạnh làm gãy cành, mùa khô kéo dài không tưới thì rụng hoa.

Vì vậy ca cao hợp với những nơi đã có sẵn một tầng cây che. Ở miền Tây, tán dừa cao vừa đủ thưa để nắng lọt xuống, mương vườn giữ ẩm quanh năm, gió từ biển bị hàng dừa chắn bớt. Ở Đông Nam Bộ và Đắk Lắk, ca cao được trồng xen dưới điều, sầu riêng, muồng hoặc cây che bóng trong vườn cà phê. Ít khi bạn thấy một vườn ca cao trơ trọi dưới nắng.

Một điểm lạ khiến khách lần đầu ngẩn người: hoa và trái ca cao mọc thẳng trên thân và trên cành to, không ở đầu cành như phần lớn cây ăn trái. Hoa nhỏ li ti màu trắng hồng, trái thuôn dài như quả dưa nhỏ, có rãnh dọc, lúc non màu xanh hoặc đỏ tím, chín chuyển vàng hoặc cam. Nhìn một thân ca cao treo lủng lẳng trái là cảnh rất riêng của loài cây này.

Các vùng ca cao và nét riêng

Bảng gom các vùng người trồng hay nhắc; quy mô từng vùng thay đổi theo giá và theo việc người trồng giữ hay chặt cây.

Vùng quen gọiNay thuộc tỉnhKiểu vườn
Vùng dừa Bến Tre cũVĩnh LongCa cao dưới tán dừa, vườn có mương, đi xuồng hoặc đường đal
Vùng vườn Tiền Giang cũĐồng ThápCa cao xen dừa, cây ăn trái trên đất cù lao, đất vườn
Châu Đức, đồi Bà Rịa cũTP Hồ Chí MinhCa cao xen điều, tiêu trên đất đỏ đồi thấp
Các vùng đất đỏ Đồng NaiĐồng NaiCa cao xen cây ăn trái, gần thành phố
Cao nguyên Đắk LắkĐắk LắkCa cao xen cà phê, sầu riêng, cần tưới mùa khô

Ở mỗi vùng, ca cao hiếm khi là cây chính duy nhất của nhà vườn; nó là một tầng trong vườn nhiều tầng. Điều này giải thích vì sao bạn khó tìm một "cánh đồng ca cao" để chụp ảnh như đồi chè hay rẫy cà phê. Muốn thấy ca cao, phải đi vào trong vườn, dưới bóng cây.

Quy mô ca cao ở các vùng cũng lên xuống theo từng giai đoạn: có những năm nhà vườn trồng rộ, có những năm chặt bớt để trồng cây khác. Vì vậy, trước khi đi, hãy hỏi người địa phương xã nào hiện còn vườn ca cao đang cho trái, đừng dựa vào bài viết hay ảnh chụp từ nhiều năm trước.

Mùa trái và cách nhà vườn hái

Gần như quanh năm. Ca cao ra hoa và đậu trái nhiều đợt trong năm, từ lúc hoa đậu tới khi trái chín mất chừng năm sáu tháng. Mỗi vùng có các đợt rộ riêng theo mùa mưa và cách tưới, nên đừng lấy lịch vùng này áp cho vùng kia. Trước khi đi, hãy hỏi nhà vườn tháng này trái nhiều hay ít.

Hái bằng dao, không giật. Trái mọc ngay trên thân, cuống bám vào một "đệm hoa" sẽ ra hoa tiếp những năm sau. Giật hay vặn trái làm hỏng đệm ấy. Người hái dùng dao sắc cắt cuống, trái trên cao thì dùng dao gắn sào.

Chọn trái chín đúng độ. Trái đổi màu rõ, gõ nghe đục, lắc không kêu. Trái quá chín thì hạt trong có thể nảy mầm, trái non thì cơm ít đường, lên men kém. Nhà vườn thường hái mỗi một hai tuần một lượt trong mùa rộ.

Bổ trái lấy hạt. Trái được để một vài ngày rồi bổ bằng dao cùn hoặc đập vào gỗ, lấy phần hạt bọc cơm trắng bên trong, bỏ vỏ lại vườn làm phân. Cơm ca cao tươi ngọt chua, thơm như mãng cầu pha chanh dây, nhiều khách lần đầu ăn thử rất bất ngờ.

Ủ lên men và phơi hạt: vì sao quyết định mùi sô cô la

Hạt ca cao tươi đắng chát, chưa có mùi sô cô la. Mùi ấy hình thành trong lúc ủ lên men và phơi. Bảng dưới gom các bước quen thuộc; thời gian là khoảng, mỗi nơi làm khác.

BướcLàm gìThời gian thường gặpDấu hiệu đúng
ỦCho hạt còn cơm vào thùng gỗ hoặc sọt lót lá chuối, đậy kínKhoảng 5 – 7 ngàyKhối hạt nóng dần, nước chua rỉ ra đáy thùng
ĐảoChuyển hạt sang ngăn khác hoặc trộn đềuThường một lần mỗi một hai ngàyNhiệt độ đều trong khối, không có mùi ôi
PhơiRải mỏng trên giàn, bạt hoặc sânKhoảng 5 – 10 nắngHạt nâu, vỏ giòn, lắc kêu khô
KiểmBổ ngang vài hạt xem màu và rãnh bên trongSau khi khôRuột nâu, có rãnh nứt, mùi chua nhẹ dễ chịu
CấtCho vào bao thoáng, kê cách nềnĐến khi bánKhông mốc, không mùi khói hay mùi ẩm

Hạt không lên men hoặc lên men thiếu khi bổ ra có ruột tím xám, đặc, vị đắng gắt. Hạt lên men quá thì mùi nồng như giấm hỏng. Khi ghé vườn đang có mẻ ủ, bạn có thể xin ngửi thùng ở ngày thứ hai và ngày thứ năm để cảm nhận mùi đổi thế nào, đây là bài học đáng giá hơn mọi lời giới thiệu.

Đi xem vườn ca cao: danh sách kiểm

Vườn ca cao ẩm, rậm, nhiều muỗi, nên chuẩn bị khác hẳn đi đồi cà phê nắng gió:

  • Hỏi trước nhà vườn có trái chín và có mẻ đang ủ hay không; trái nhiều mà không có mẻ ủ thì chỉ xem được một nửa câu chuyện.
  • Mang thuốc chống muỗi, áo dài tay mỏng; vườn dưới tán dừa ít gió, muỗi nhiều nhất vào sáng sớm và chiều.
  • Đi giày hoặc dép quai hậu bám tốt; lối mương miền Tây trơn, cầu khỉ nhỏ, trẻ con phải có người dắt.
  • Không tự hái hay giật trái trên thân; nhờ người nhà cắt để không làm hỏng đệm hoa.
  • Xin nếm cơm ca cao tươi, nhưng đừng nhai vỡ hạt sống: hạt đắng chát, ăn nhiều dễ cồn ruột.
  • Nếu muốn mua, hỏi hạt khô đã lên men từ mẻ nào, phơi bao lâu, và có bán hạt đã rang hay chỉ hạt khô.
  • Ghi lại tên xã, ngày ghé; lần sau đặt hàng sẽ dễ nhắc lại cho nhà vườn.

Ở miền Tây, chuyến xem ca cao dễ ghép với đi vườn dừa, xem làng làm kẹo dừa, đan đồ từ cọng dừa trong cùng một ngày. Ở Đông Nam Bộ và Đắk Lắk, có thể ghép với vườn điều, vườn cà phê gần đó.

Lỗi hay gặp khi đi xem và mua ca cao tại vườn

Nghĩ rằng hạt khô là "sô cô la thô". Hạt ca cao khô vẫn phải rang, tách vỏ, nghiền mới thành khối ca cao. Ăn hạt khô chưa rang không ngon và không giống sô cô la.

Mua hạt không lên men vì rẻ. Hạt phơi thẳng không ủ có giá thấp hơn nhưng khi làm sô cô la cho vị đắng chát, thiếu mùi. Nếu bạn định tự làm sô cô la tại nhà, hãy chọn hạt đã ủ đủ ngày.

Đến vào mùa ít trái. Ca cao có trái quanh năm nhưng có tháng thưa. Hỏi trước để không chỉ thấy vài trái lẻ trên thân.

Mang hạt vừa phơi về túi kín. Hạt chưa khô hẳn dễ mốc trong túi nilon. Hỏi nhà vườn hạt đã phơi đủ nắng chưa, hoặc cho vào túi giấy, túi vải để thoáng trên đường.

Tin bột ca cao ngoài chợ là từ vườn gần đó. Nhiều sản phẩm bán ở điểm du lịch là bột pha sẵn, có đường và chất phụ. Đọc thành phần và hỏi rõ trước khi mua làm quà.

Áp vào trường hợp của bạn: mua hạt ca cao tại vườn để tự làm sô cô la

Nhiều người ghé vườn ca cao muốn mang hạt về tự rang, tự nghiền thử một mẻ sô cô la ở nhà. Làm theo trình tự dưới đây để mẻ đầu không hỏng vì khâu mua:

  1. Hỏi nhà vườn hạt thuộc mẻ ủ nào, ủ mấy ngày, phơi mấy nắng; câu trả lời cụ thể là dấu hiệu tốt.
  2. Xin bổ ngang năm sáu hạt ngẫu nhiên trong bao: phần lớn ruột nâu, có rãnh nứt thì mua; nhiều hạt tím xám đặc thì thôi.
  3. Ngửi bao hạt: mùi chua nhẹ, hơi trái cây là được; mùi khói, mùi mốc, mùi giấm gắt thì không nên lấy.
  4. Mua lượng nhỏ cho mẻ đầu, chừng một hai ký; tự làm lần đầu hao hụt nhiều, không nên ôm cả bao.
  5. Cho hạt vào túi giấy hoặc túi vải, để nơi khô thoáng trên đường về; tránh cốp xe nóng hầm.
  6. Về nhà rang hạt bằng lò hoặc chảo dày ở lửa vừa, tách vỏ lụa, rồi mới nghiền; nhớ ghi lại thời gian rang để lần sau chỉnh.
  7. Nếu mẻ đầu ra vị chát gắt, thử lại với hạt của mẻ ủ lâu hơn trước khi kết luận vườn ấy không ngon.

Quan trọng nhất là xin số liên lạc của nhà vườn sau khi đã ưng hạt. Lần sau đặt gửi xa, bạn chỉ cần nhắc lại "lấy giống mẻ hôm trước", người làm thật nhớ được mẻ của mình.

Câu hỏi thường gặp

Ca cao trồng nhiều ở tỉnh nào của Việt Nam?

Ca cao trồng nhiều dưới tán dừa ở Bến Tre cũ nay thuộc Vĩnh Long, Tiền Giang cũ nay thuộc Đồng Tháp; trên đất đỏ Đồng Nai, vùng Bà Rịa cũ nay thuộc Thành phố Hồ Chí Minh; và xen vườn cà phê ở Đắk Lắk.

Vì sao ca cao hay trồng dưới tán dừa?

Cây ca cao ưa bóng râm, cần ẩm và sợ gió mạnh. Tán dừa cho nắng lọt thưa, mương vườn giữ ẩm, hàng dừa chắn gió. Đây là cách trồng xen giúp nhà vườn có thêm một tầng thu nhập trên cùng mảnh đất.

Trái ca cao ăn được không?

Phần cơm trắng bọc quanh hạt ăn được, vị ngọt chua, thơm như mãng cầu pha chanh dây. Hạt sống đắng chát, không nên nhai nhiều. Cơm ca cao chỉ ngon khi trái vừa bổ, nên phải ghé vườn mới nếm được.

Mùa thu hoạch ca cao là tháng mấy?

Ca cao cho trái gần quanh năm, mỗi vùng có các đợt rộ riêng theo mùa mưa và cách tưới. Từ lúc hoa đậu tới trái chín mất khoảng năm sáu tháng. Nên hỏi nhà vườn trước chuyến đi xem tháng ấy trái nhiều hay ít.

Vì sao hạt ca cao phải lên men?

Hạt tươi đắng chát, chưa có mùi sô cô la. Trong mấy ngày ủ, cơm quanh hạt lên men, sinh nhiệt và axit, làm biến đổi chất bên trong hạt, tạo tiền chất cho mùi sô cô la khi rang. Hạt không ủ cho vị gắt và thiếu mùi.

Làm sao biết hạt ca cao lên men đủ?

Bổ ngang vài hạt: ruột nâu, có rãnh nứt, mùi chua nhẹ dễ chịu là đạt. Ruột tím xám đặc là chưa lên men đủ; mùi giấm nồng hoặc mốc là quá hoặc hỏng. Nhà vườn làm kỹ thường sẵn lòng bổ thử cho bạn xem.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138