ThuPhu.comThủ Phủ
Vùng lúa gạo, rau và hoa

Vùng đào quất Tết quanh Hà Nội: Nhật Tân, Tứ Liên, Văn Giang và mùa ra vườn chọn

Đào, quất Tết miền Bắc mọc ở bãi sông Hồng và làng ven đô: Nhật Tân, Phú Thượng, Tứ Liên, Văn Giang, vì sao ở đó, lịch tuốt lá hãm nụ, ra vườn chọn cây thế nào.

A man in a padded jacket wraps the trunk of a blossoming peach tree with straw beside a riverside garden, other bare trees behind, close side view, misty winter afternoon

Đào và quất Tết ở miền Bắc tập trung trên bãi bồi sông Hồng và các làng ven đô: đào ở vùng Nhật Tân, Phú Thượng (Hà Nội) và các bãi ven sông, quất ở Tứ Liên (Hà Nội) và vùng Văn Giang (tỉnh Hưng Yên). Đất phù sa bãi sông màu mỡ, thoát nước, cộng với nghề hãm hoa, uốn thế truyền qua nhiều đời, làm nên những vườn đào quất cung cấp cho Tết miền Bắc.

Mùa ra vườn chọn cây thường từ khoảng đầu đến giữa tháng Chạp âm lịch, khi nụ đào đã rõ, quả quất đã vàng. Bài này giải thích vì sao vùng bãi sông hợp đào quất, lịch chăm cây trong năm, đi vườn nào khi nào, cách chọn và thuê cây tại vườn, và những lỗi khiến cây Tết nở sớm, rụng quả.

Vì sao đào quất tụ về bãi sông Hồng

Bãi bồi sông Hồng được phù sa đắp lên mỗi mùa nước, đất tơi, giàu dinh dưỡng, thoát nước nhanh khi nước rút. Đào và quất đều ghét úng gốc, ưa đất tơi và đủ nắng, nên bãi sông là chỗ lý tưởng. Gần thành phố, cây không phải đi đường xa, cành đào ít bị gãy, quả quất ít rụng.

Nghề trồng đào ở Nhật Tân có từ lâu, người làng giữ giống đào bích hoa đỏ thắm, đào phai hoa nhạt, đào thất thốn hoa kép. Quất ở Tứ Liên, ngay cạnh, nổi tiếng với cây uốn thế, quả đều, lá xanh. Khi đô thị lan ra, nhiều vườn trong làng cũ phải dời ra phía bãi ngoài đê, sang các vùng ven đô khác hoặc sang Văn Giang bên kia sông, nơi đất rộng hơn.

Vì thế, "đào Nhật Tân" bây giờ phần lớn là đào của người Nhật Tân trồng trên nhiều bãi khác nhau. Không sao cả: cái quý nằm ở tay nghề hãm nụ, tỉa cành của người trồng, chứ không chỉ ở thửa đất. Đó là điều nên nhớ khi ra vườn: hỏi người trồng, xem cách họ chăm, hơn là chỉ tìm đúng tên làng.

Vườn bãi ngoài đê cũng có cái khó riêng. Mùa mưa lũ, nước sông lên có thể ngập gốc vài ngày; năm nước to, cả vườn mất trắng. Người trồng đào quất bãi sông vì thế chịu rủi ro lớn hơn trồng trong đồng, và đó là một phần trong giá cây bạn trả mỗi Tết.

Lịch một năm của cây đào, cây quất Tết

Đào quất Tết là kết quả của gần một năm chăm. Lịch dưới đây là khoảng thường gặp, ghi rõ âm hay dương; thời tiết từng năm làm lệch cả tuần.

Thời gianCây đàoCây quất
Sau Tết, tháng Giêng, tháng Hai âm lịchThu cây thuê về, cắt cành, trồng lại xuống đấtThu cây về hạ bầu, chăm lại gốc
Mùa hè, tháng Năm đến tháng Bảy dương lịchTỉa cành, tạo tán, bón phân; mùa mưa bão, chống đổCây ra hoa, đậu quả cho Tết; tỉa quả, giữ lá
Khoảng giữa tháng Mười Một âm lịchTuốt lá, hãm để cây tập trung nuôi nụQuả lớn dần, bắt đầu chuyển màu
Đầu đến giữa tháng Chạp âm lịchNụ đã rõ, khách bắt đầu ra vườn chọn, đặt câyQuả vàng dần, khách chọn cây, bứng bầu
Từ khoảng hai mươi tháng ChạpĐào cành và đào thế chở ra chợ, giao cho kháchQuất bứng vào chậu, chở đi khắp thành phố

Năm rét đậm, đào nở muộn; năm ấm, đào dễ nở sớm trước Tết. Người trồng điều chỉnh bằng cách che, tưới, bón, có khi phải tuốt lá lại. Khi chọn cây, hỏi người trồng năm nay thời tiết thế nào, nụ đang chậm hay nhanh, để biết cây về nhà sẽ nở khi nào.

Ra vườn chọn đào: danh sách kiểm

Chọn đào tại vườn có cái lợi là thấy cây còn trên đất, biết bộ rễ, chọn được thế. Đem theo danh sách này:

  • Nụ: chọn cây nhiều nụ đều, nụ mập, đã hé lớp vỏ nâu, thấy chấm màu hồng ở đầu. Nụ quá nhỏ cuối tháng Chạp có thể không kịp nở.
  • Cành: cành tơ bóng, không khô nứt, có lộc non nhú. Cành héo, vỏ nhăn là cây yếu.
  • Gốc và rễ: với đào thế bứng cả gốc, hỏi bứng hôm nào, bầu đất còn chắc không. Bầu vỡ, rễ trơ ra thì cây khó giữ hoa lâu.
  • Dáng: chọn thế hợp chỗ đặt ở nhà: phòng khách nhỏ thì cây gọn, tán tròn; sảnh rộng mới nên đưa cây to.
  • Hỏi giống: đào bích đỏ thắm, đào phai hồng nhạt, đào thất thốn hoa kép dày. Mỗi loại hợp một sở thích, nở và tàn khác nhau.
  • Hỏi ngày giao: cây chở về sớm quá trong nhà ấm có thể nở trước Tết. Hẹn giao khoảng hai mươi lăm đến hai mươi tám tháng Chạp là phổ biến.

Đi vườn vào buổi sáng ngày thường đầu tháng Chạp sẽ dễ chọn hơn cuối tuần sát Tết, khi vườn đông, người trồng bận, cây đẹp đã có người đặt. Chọn xong, nhờ người vườn buộc dây đánh dấu cây và ghi tên bạn, chụp lại ảnh cây để khi giao đối chiếu đúng cây đã chọn.

Chọn quất Tết tại vườn

Quả vàng đều, còn lẫn ít quả xanh. Cây quất có quả vàng đều nhưng vẫn còn một số quả xanh sẽ giữ đẹp lâu qua mùng. Cây vàng hết từ sớm dễ rụng quả, quả nhăn trước rằm tháng Giêng.

Lá xanh dày, có lộc non. Lá là thứ nuôi quả. Cây lá vàng, lá thưa là cây yếu hoặc đã bị bứng lâu.

Quả bám chặt. Lắc nhẹ thân, quả không rơi lả tả. Quả rụng nhiều ngay tại vườn thì về nhà còn rụng nữa.

Hỏi bứng hôm nào. Quất được bứng từ đất vào chậu trước khi giao. Bứng quá sớm, rễ chưa ổn định, cây dễ héo trong phòng ấm.

Thế cây hợp chỗ đặt. Quất thế tròn, quất trụ, quất bonsai nhỏ để bàn, mỗi kiểu một kích cỡ. Đo chỗ đặt ở nhà trước khi đi, tránh mua cây to rồi không lọt cửa.

Hỏi chuyện chở về. Quất chậu to rất nặng, quả dễ rụng khi xe xóc. Hỏi vườn có giao tận nơi không, chở bằng gì, ai bê lên nhà. Nhà ở tầng cao không có thang máy rộng thì nên chọn cây nhỏ hơn.

Đào rừng, đào vùng cao và những vùng hoa Tết khác của miền Bắc

Không phải đào Tết nào ở Hà Nội cũng là đào bãi sông. Mấy năm gần đây, đào rừng từ vùng cao như Sơn La, Lào Cai, Tuyên Quang và vùng núi phía bắc được chở về xuôi rất nhiều: gốc to sần sùi, phủ rêu, hoa đơn màu hồng nhạt, cánh mỏng. Người thích vẻ mộc chọn đào rừng; người thích hoa dày, màu đậm chọn đào bích, đào thất thốn của vườn bãi sông.

Đào rừng phần lớn là cây được trồng hoặc giữ trên nương của đồng bào, nhưng cũng có cây bị bứng từ rừng. Khi mua, hỏi nguồn cây, tránh mua cây gốc quá to, rễ cụt, không rõ xuất xứ. Cây khai thác bừa từ rừng vừa hại rừng vừa khó sống sau Tết.

Quanh Hà Nội còn những vùng hoa Tết khác: làng hoa Tây Tựu, vùng Mê Linh ở ngoại thành Hà Nội trồng cúc, hồng, ly cho chợ Tết; các làng ven sông trồng đào cành, quất nhỏ. Mỗi vùng có lịch riêng, nhưng nhịp chung vẫn là ra vườn từ đầu tháng Chạp, bắt đầu chở ra chợ từ khoảng hai mươi tháng Chạp.

Nếu bạn ở xa Hà Nội mà muốn xem vùng đào quất, chuyến đi hợp lý nhất là một buổi sáng ngày thường giữa tháng Chạp: vườn đào đang nụ, vườn quất đã vàng, đường chưa kẹt như những ngày giáp Tết.

Mua, thuê cây tại vườn và hiểu giá

Mua tại vườn thường được chọn đúng cây mình thích và giá dễ thương lượng hơn mua ở chợ hoa sát Tết, vì bỏ qua công chở, thuê chỗ bán, rủi ro cây ế. Nhưng giá đào quất phụ thuộc tuổi cây, thế, số nụ, công chăm, nên một cây thế lâu năm có thể đắt gấp nhiều lần cây cành bình thường, không có chuyện "giá vườn" chung cho mọi cây.

Nhiều vườn cho thuê cây Tết: khách chọn cây, vườn giao tận nhà, sau Tết đến thu về trồng lại. Thuê hợp với cây thế to, nhà không có đất trồng lại. Khi thuê, thoả thuận rõ: ngày giao, ngày thu, ai chở, cây chết hay gãy cành do khách để sai thì xử lý sao, có đặt cọc không.

Theo tầng: tầng một là cây thế lâu năm, dáng đẹp, chăm kỹ, thường đặt từ sớm; tầng hai là cây đẹp trung bình, dễ chọn trong vườn; tầng ba là đào cành, quất nhỏ, mua ở chợ hay ven đường. Không tầng nào sai, quan trọng là bạn trả đúng cho thứ mình nhận. Ra vườn, cứ hỏi thẳng cây này thuộc tầng nào, người trồng thường vui lòng giải thích.

Áp vào nhà bạn: căn hộ nhỏ, chỉ cần một cành đào đẹp và một cây quất để bàn. Nhà phố có sân, mới nên tính thuê đào thế, quất thế to.

Lỗi hay gặp khiến đào quất Tết hỏng sớm

Phần lớn cây Tết hỏng vì cách giữ ở nhà, không phải vì vườn bán cây xấu.

LỗiChuyện xảy raCách tránh
Đặt đào gần lò sưởi, điều hoà ấmHoa nở bung trước Tết, tàn sớmĐể chỗ mát, tránh hơi nóng thổi trực tiếp
Tưới quất quá nhiềuÚng rễ, rụng quả, vàng láTưới vừa ẩm gốc, chậu thoát nước
Lấy đào về quá sớmNở trước mùng MộtHẹn giao sát Tết, hỏi người trồng về độ nụ
Để quất chỗ thiếu sáng cả tuầnLá vàng, quả nhănThỉnh thoảng đưa ra chỗ sáng, thoáng
Ngâm gốc đào cành vào nước lã không cắt lạiCành không hút nước, nụ khôCắt vát gốc, thay nước, giữ nước sạch

Nếu thuê cây, giữ cây đúng cách cũng là giữ tiền cọc. Hỏi người vườn cách chăm cây đó cụ thể, vì mỗi cây, mỗi năm có lúc khác nhau. Một lời dặn chung của người trồng đào: hoa nở rồi thì để chỗ mát nhất trong nhà, hoa sẽ giữ được lâu hơn hẳn.

Câu hỏi thường gặp

Đào Nhật Tân bây giờ còn trồng ở Nhật Tân không?

Còn một phần, nhưng nhiều vườn đã dời ra bãi ven sông Hồng và các vùng ven đô vì đô thị lan rộng. Đào Nhật Tân hiện nay nhiều khi là đào do người Nhật Tân trồng trên đất khác. Cái đáng giá là tay nghề chăm, hãm nụ của người trồng.

Quất Tứ Liên và quất Văn Giang khác nhau thế nào?

Tứ Liên là làng quất truyền thống ven sông thuộc Hà Nội, nổi tiếng với cây uốn thế. Văn Giang ở bên kia sông, thuộc tỉnh Hưng Yên, đất rộng hơn nên nhiều vườn quất lớn. Cả hai đều có cây đẹp; chọn theo cây cụ thể chứ không chỉ theo tên làng.

Khi nào nên ra vườn chọn đào Tết?

Khoảng đầu đến giữa tháng Chạp âm lịch là lúc nụ đã rõ, vườn chưa quá đông, cây đẹp chưa bị đặt hết. Hẹn giao cây khoảng hai mươi lăm đến hai mươi tám tháng Chạp để cây nở đúng dịp Tết.

Thuê đào Tết có lợi gì so với mua?

Thuê hợp với cây thế to, đắt, mà nhà bạn không có chỗ trồng lại sau Tết. Vườn giao cây, sau Tết thu về chăm tiếp cho năm sau. Cần thoả thuận rõ ngày giao, ngày thu, tiền cọc và trách nhiệm nếu cây gãy cành hoặc chết.

Vì sao đào mua về nở trước Tết?

Thường do để cây trong phòng ấm, gần điều hoà nóng hoặc lấy cây về quá sớm khi nụ đã to. Để cây ở chỗ mát, hạn chế hơi nóng, và hỏi người trồng nụ cần bao nhiêu ngày nữa thì nở trước khi chọn ngày giao.

Mua quất Tết làm sao để quả không rụng?

Chọn cây quả bám chặt, lá xanh dày, còn lẫn quả xanh. Về nhà đặt chỗ sáng, thoáng, tưới vừa đủ ẩm gốc, không tưới đẫm hằng ngày. Tránh di chuyển cây nhiều lần và tránh để gần nguồn nhiệt.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138