ThuPhu.comThủ Phủ
Vùng chè và trà

Vùng chè Lâm Đồng: Bảo Lộc, Cầu Đất, Di Linh và vì sao cao nguyên hợp ô long

Chè Lâm Đồng trồng ở đâu, vì sao cao nguyên hái được gần như quanh năm, ô long và trà xanh ở đây khác chè miền Bắc thế nào, và ghé đồi chè mùa nào thì đẹp.

Long rows of tea bushes on a red-soil highland plateau after rain, a worker in a raincoat pushing a small cart along the path, wide shot, overcast silver light

Chè ở Lâm Đồng tập trung quanh Bảo Lộc, Bảo Lâm, Di Linh, cùng vùng Cầu Đất phía đông Đà Lạt và một phần vùng Lâm Hà. Cao nguyên mát quanh năm, đất đỏ sâu, mùa mưa dài nên chè ra búp gần như cả năm; đây là nơi làm nhiều ô long, trà xanh, trà đen và trà ướp hương. Mùa khô, khoảng tháng 12 tới tháng 4 dương lịch, là lúc ghé đồi chè dễ nhất.

Bài này nói về địa lý vùng chè cao nguyên: vì sao chè sống tốt ở độ cao ấy, mỗi vùng có nét gì, ô long khác trà xanh miền Bắc ra sao, đi xem xưởng thế nào, và những hiểu lầm hay gặp về trà Lâm Đồng của người quen uống chè Thái.

Cao nguyên cho cây chè những gì

Lâm Đồng nằm trên các cao nguyên nhiều bậc, nên dù ở vĩ độ phía Nam, khí hậu lại mát như vùng núi. Nhiệt độ ít khi nóng gắt, ban đêm se lạnh, sương mù vào sáng sớm và chiều muộn. Cây chè, vốn ưa mát và ẩm, ở đây không phải nghỉ đông như miền Bắc; chỉ cần đủ nước là ra búp quanh năm.

Đất đỏ bazan trên cao nguyên dày, tơi, giữ ẩm tốt mà vẫn thoát nước, hợp với rễ chè ăn sâu. Mùa mưa kéo dài từ khoảng tháng 5 tới tháng 10 hoặc 11, cho búp lớn nhanh. Mùa khô từ khoảng tháng 12 tới tháng 4, trời trong, nắng nhẹ, búp lớn chậm hơn, nhiều nơi phải tưới, đổi lại hương thường đậm hơn.

Điều kiện ấy hợp với kiểu đồi chè rộng, luống dài, chăm sóc đồng đều. Bạn sẽ thấy ở Lâm Đồng nhiều đồi chè thẳng hàng tới tận chân trời, có nơi hái bằng tay, có nơi dùng kéo có túi hứng hoặc máy hái. Cảnh đó khác hẳn những đồi bát úp nhỏ ở trung du phía Bắc, nơi mỗi nhà một mảnh.

Cũng vì đồi rộng và hái quanh năm, giá trà cao nguyên trải rất nhiều tầng: từ trà nguyên liệu bán theo tấn cho nhà máy tới ô long hái tay làm từng mẻ nhỏ. Khi so giá, hãy so cùng loại, cùng cách hái.

Các vùng chè chính trên cao nguyên

Bảo Lộc và Bảo Lâm. Vùng chè rộng và lâu đời của tỉnh, nằm giữa đường từ Thành phố Hồ Chí Minh lên Đà Lạt. Người địa phương quen gọi Bảo Lộc là xứ trà. Ở đây có đủ xưởng gia đình lẫn nhà máy, làm trà xanh, trà đen, ô long và trà ướp hương. Dễ ghé nhất vì nằm ngay trên đường lớn.

Di Linh. Vùng cao nguyên kề Bảo Lộc, nổi tiếng cà phê nhưng cũng có nhiều đồi chè xen kẽ. Chè Di Linh thường đi làm nguyên liệu cho các xưởng quanh vùng, ít khi được bán dưới tên riêng.

Cầu Đất. Vùng đồi cao phía đông Đà Lạt, cao hơn hẳn Bảo Lộc, trời lạnh và nhiều sương hơn. Chè ở đây có từ thời Pháp, nay vẫn còn đồi chè rộng và một nhà máy chè cũ mà khách hay ghé xem. Chè Cầu Đất được tả là hương thanh, nước dịu.

Lâm Hà và quanh Đà Lạt. Nhiều đồi ô long trồng giống chè nhập, xen cà phê và rau. Đây là vùng nhiều xưởng ô long nhỏ, sát đường đi Đà Lạt.

Đắk Nông cũ. Nay cũng thuộc tỉnh Lâm Đồng, có chè nhưng ít, chủ yếu là cà phê, hồ tiêu. Khi nói chè Lâm Đồng, người ta vẫn ngầm hiểu vùng Bảo Lộc và Cầu Đất.

Vì sao ô long hợp với cao nguyên

Ô long là trà lên men một phần: búp được làm héo, lắc hoặc quay cho mép lá dập nhẹ, để lên men một lúc rồi diệt men bằng nhiệt, vò thành viên và sấy. Cách làm này cần búp có nhiều chất tạo hương và cần giống chè hợp, thường là các giống chè lá dày nhập trồng. Khí hậu mát, ít nắng gắt của cao nguyên giúp búp lớn chậm và giữ hương, nên ô long ở đây có chỗ đứng.

Ô long làm theo từng mẻ, mỗi mẻ người làm phải theo dõi độ héo, độ lên men qua mùi và màu lá, nên tay nghề quyết định rất nhiều. Cùng một đồi, xưởng này làm ô long thơm hoa, nước vàng trong; xưởng khác làm lên men đậm hơn, nước vàng hổ phách, vị ngọt sâu.

Với người quen chè Thái, ô long lạ ở hai chỗ: viên trà cuộn tròn chặt, pha nở ra thành lá nguyên; và vị ít chát, thiên về hương. Hãy thử với ấm nhỏ, nhiều chè, nước gần sôi, rót nhanh, và pha lại nhiều lần. Ô long tốt thường nước sau vẫn còn hương.

Trà xanh Lâm Đồng thì gần với trà xanh miền Bắc hơn, nhưng cánh thường to và thẳng hơn, nước nhạt hơn khi pha theo thói quen chè Thái. Nhiều xưởng ở Bảo Lộc còn làm trà ướp hương nhài, hương sen để bán khắp miền Nam; đó là một nhánh riêng, nên khi mua hãy hỏi rõ trà nguyên vị hay trà đã ướp.

Mùa đi đồi chè Lâm Đồng

Lâm Đồng không có tháng không có chè, nhưng mỗi mùa trải nghiệm khác nhau. Các khoảng dưới là dương lịch, mỗi năm có thể lệch.

MùaKhoảng thángĐồi chè và xưởngNên lưu ý
Đầu mùa khôTháng 12 tới tháng 1Trời trong, sương sớm đẹp, búp vừa phảiSáng rất lạnh ở Cầu Đất, mang áo ấm
Giữa mùa khôTháng 2 tới tháng 4Búp ít hơn, nhiều nơi tưới, hương đậmĐồi có thể vàng bụi, chụp ảnh nên đi sớm
Đầu mùa mưaTháng 5 tới tháng 6Búp lên mạnh, đồi xanh rựcChiều hay mưa, đi buổi sáng
Giữa mùa mưaTháng 7 tới tháng 10Nhiều búp nhất, xưởng chạy nhiềuĐường đất trơn, mưa to kéo dài
Cuối mùa mưaTháng 11Búp còn nhiều, trời bắt đầu khôThời điểm chuyển mùa, kiểm tra thời tiết

Nếu chỉ chọn một lúc để có cả cảnh đẹp lẫn xưởng đang chạy, cuối mùa mưa sang đầu mùa khô thường dễ chịu nhất. Mùa mưa nhiều chè nhưng hãy chừa buổi chiều để ở trong xưởng.

Ghé một xưởng chè ở cao nguyên: điều nên xem và nên hỏi

Xưởng chè cao nguyên đa dạng, từ nhà máy lớn tới xưởng gia đình vài người. Mang theo danh sách này:

  • Hỏi trước xưởng làm loại gì: trà xanh, ô long, trà đen hay trà ướp; mỗi loại có quy trình và thời gian khác.
  • Xin xem khu làm héo và khu quay xanh nếu là ô long; mùi hoa trái thoảng lên lúc này là dấu hiệu búp đang chuyển.
  • Hỏi búp hái tay hay hái máy. Ô long ngon thường cần búp hái tay đều.
  • Xin nếm cạnh nhau một loại ô long lên men nhẹ và một loại lên men đậm để biết mình thích kiểu nào.
  • Hỏi trà nguyên vị hay đã ướp hương, và nếu ướp thì ướp bằng hoa thật hay bằng hương.
  • Hỏi ngày làm và cách bảo quản; ô long nên để kín, tránh ẩm, dùng trong vài tháng để giữ hương.
  • Nếu đi với trẻ nhỏ, hỏi khu nào an toàn để đứng xem, tránh khu máy sấy, máy quay.

Tình huống giả định: bạn ghé xưởng nhà anh Tâm ở vùng Bảo Lộc, thấy ba loại trà cùng tên vùng nhưng giá khác xa. Hỏi ra thì một loại là trà xanh hái máy, một loại ô long hái tay, một loại trà ướp hương hoa. Cùng vùng, khác loại, khác công: đó là chuyện bình thường ở cao nguyên.

Lộ trình gợi ý từ Thành phố Hồ Chí Minh lên vùng chè

Phần lớn người phía Nam ghé vùng chè Lâm Đồng trên đường lên Đà Lạt. Bảng dưới gợi ý cách chia chặng để không chỉ dừng chân chụp ảnh ven đường:

ChặngNên làm gìThời gian gợi ýGhi chú
Bảo Lộc, ngày đầuGhé một đồi chè buổi chiều, ở lại qua đêmNửa ngàyChiều mùa mưa hay mưa, vào xưởng trú
Bảo Lộc, sáng hôm sauLên đồi lúc sương, xem hái, nếm trà tại xưởngNửa ngàyĐi trước bảy giờ sáng
Di Linh, trên đường điNhìn đồi chè xen cà phê, mua ít nông sảnMột hai giờĐường đèo, đi chậm
Cầu Đất, khi đã lên Đà LạtĐồi chè cao, nhà máy chè cũ, so vị với chè Bảo LộcNửa ngàySáng sớm rất lạnh
Lâm Hà, nếu còn thời gianXưởng ô long nhỏ, nếm so nhiều mức lên menNửa ngàyHỏi trước xưởng có làm hôm đó không

Đi theo chiều ngược lại, từ Đà Lạt xuống, thì đổi thứ tự nhưng vẫn nên giữ một đêm ở Bảo Lộc. Một buổi sáng sương trên đồi chè cao nguyên là thứ đáng để dậy sớm, và cũng là lúc người hái còn ở ngoài đồi.

Nếu mua mang về, hãy mua sau cùng, ở chặng gần nhà nhất trong vùng chè, để trà không nằm trong cốp xe nóng suốt nhiều ngày. Trà ô long và trà xanh đều sợ nóng và ẩm hơn bạn tưởng.

Hiểu lầm hay gặp về trà Lâm Đồng

Người quen chè miền Bắc hay mang theo vài định kiến khi nếm trà cao nguyên. Những hiểu lầm phổ biến và cách nhìn lại:

  • Trà Lâm Đồng nhạt: thường do pha theo lượng chè Thái. Trà xanh cánh to cần nhiều chè hơn; ô long cần ấm nhỏ, nhiều chè.
  • Chè quanh năm thì không có mùa ngon: có, búp mùa khô hương đậm hơn, búp mùa mưa nhiều nước hơn.
  • Hái máy là kém: hái máy hợp với trà đen, trà túi lọc; trà xanh và ô long ngon thường cần hái tay, nhưng không phải mọi loại đều cần.
  • Trà ướp hương là trà kém: trà ướp hoa thật là một nghề công phu; vấn đề chỉ nằm ở trà tẩm hương mà không nói rõ.
  • Ô long là của nước ngoài: giống chè có gốc nhập, nhưng cây trồng trên đất này, người làm ở đây, vị mang dấu của cao nguyên.

Áp vào trường hợp của bạn: nếu nhà quen chè Thái, hãy mua một gói ô long nhỏ trước, pha đúng cách vài lần rồi mới quyết định. Nếu cần trà pha ấm to cho cả văn phòng, trà xanh Bảo Lộc nguyên vị là lựa chọn mềm giá.

Câu hỏi thường gặp

Chè Lâm Đồng trồng nhiều ở đâu?

Chè Lâm Đồng tập trung quanh Bảo Lộc, Bảo Lâm, Di Linh, vùng Cầu Đất phía đông Đà Lạt và một phần Lâm Hà. Bảo Lộc là vùng chè rộng và lâu đời, nằm ngay trên đường từ Thành phố Hồ Chí Minh lên Đà Lạt.

Vì sao chè Lâm Đồng hái được quanh năm?

Cao nguyên mát quanh năm, không có mùa đông lạnh khiến cây chè phải nghỉ như miền Bắc. Mùa mưa dài cho búp lớn nhanh, mùa khô thì nhiều nơi tưới nên búp vẫn ra, chỉ chậm hơn.

Đồi chè Cầu Đất có gì khác đồi chè Bảo Lộc?

Cầu Đất cao hơn, lạnh và nhiều sương hơn, đồi chè có từ thời Pháp, chè được tả là hương thanh, nước dịu. Bảo Lộc thấp hơn, vùng chè rộng hơn, nhiều xưởng gia đình và làm nhiều loại trà hơn.

Trà ô long Lâm Đồng pha thế nào cho đúng?

Dùng ấm nhỏ, cho nhiều chè hơn khi pha trà xanh, nước gần sôi, tráng một lượt rồi rót nhanh. Ô long pha lại được nhiều lần, mỗi nước ngâm lâu hơn nước trước một chút để giữ hương.

Tháng nào đi đồi chè Bảo Lộc đẹp nhất?

Mùa khô, từ khoảng tháng 12 tới tháng 4 dương lịch, đường dễ, trời trong, sáng có sương. Mùa mưa từ tháng 5 đồi xanh rực, nhiều búp, nhưng chiều hay mưa to nên đi buổi sáng.

Trà Bảo Lộc ướp hương có phải trà kém không?

Không hẳn. Trà ướp bằng hoa thật là nghề công phu và được nhiều người ưa. Điều cần tránh là trà tẩm hương mà không nói rõ. Hỏi người bán ướp bằng hoa hay bằng hương là đủ để biết.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138