ThuPhu.comThủ Phủ
Thủ phủ thuỷ sản, nước mắm, muối

Thủ phủ tôm Cà Mau và Bạc Liêu: tôm rừng, tôm lúa, tôm công nghệ cao khác nhau ra sao

Vì sao bán đảo Cà Mau thành vùng tôm, ba kiểu nuôi tôm rừng, tôm lúa, ao bạt khác nhau từ nước đến vị, lịch xổ vuông theo con nước và cách ghé vuông tôm.

A Vietnamese shrimp farmer in rubber boots lifts a bamboo trap from a muddy canal inside a mangrove forest pond, seen from the side, early morning haze, green and brown tones

Bán đảo Cà Mau, gồm cả vùng Bạc Liêu cũ (nay cùng thuộc tỉnh Cà Mau), là nơi nghề tôm tập trung dày nhất miền Tây nhờ ba thứ: nước lợ từ hai mặt biển, rừng ngập mặn và mạng kênh rạch chằng chịt theo con nước. Ở đây có ba kiểu nuôi chính: tôm dưới tán rừng đước ở vùng Năm Căn, Ngọc Hiển; tôm luân canh với lúa ở vùng giáp ranh nước ngọt; và ao lót bạt nuôi dày ở những nơi đầu tư lớn.

Ba kiểu nuôi cho ra con tôm khác nhau về cỡ, màu, độ chắc thịt và cả nhịp thu hoạch. Bài này giải thích vì sao vùng này hợp nuôi tôm, khác biệt giữa ba kiểu, lịch thu theo con nước, cách ghé một vuông tôm quảng canh để xem người ta xổ tôm, và những câu nên hỏi khi muốn mua tôm tận vuông. Phần cách chọn tôm sống ở chợ, cách sơ chế hay bảo quản đã có nhiều chỗ viết, ở đây không nhắc lại.

Vì sao Cà Mau thành vùng tôm

Hai mặt giáp biển. Bán đảo có biển Đông ở phía đông và vịnh Thái Lan ở phía tây, hai chế độ thuỷ triều khác nhau đẩy nước mặn vào sâu đất liền qua hàng trăm con kênh. Con tôm cần nước lợ, và ở đây nước lợ có gần như khắp nơi.

Rừng ngập mặn. Rừng đước, rừng mắm ven biển là nơi tôm con, cua con tự nhiên trú ẩn và kiếm ăn. Người nuôi quảng canh tận dụng chính môi trường đó, gần như không cho ăn.

Đất phèn mặn khó trồng lúa quanh năm. Nhiều vùng nước mặn xâm nhập mùa khô, lúa chỉ trồng được một vụ trong mùa mưa. Nuôi tôm vào mùa khô là cách dùng đất hợp lý nhất, sinh ra mô hình tôm lúa.

Thói quen sống theo con nước. Người vùng này quen đặt đáy, quen nhìn trăng để biết nước lớn nước ròng. Kỹ năng đó chuyển thẳng sang nghề nuôi tôm quảng canh, vốn dựa hoàn toàn vào việc lấy nước và xổ nước đúng lúc.

Có sẵn chuỗi thu mua. Khi đủ nhiều người nuôi, vựa tôm, nhà máy chế biến, dịch vụ con giống mọc theo. Chuỗi ấy giữ nghề ở lại ngay cả những năm tôm bệnh nhiều.

Ba kiểu nuôi tôm và khác biệt người mua cần biết

Bảng dưới đây tả khác biệt mà người mua và người đi xem nhận ra được, không đi sâu vào kỹ thuật nuôi.

Tôm rừng (sinh thái)Tôm lúaAo lót bạt nuôi dày
Ở đâuVùng rừng ngập mặn ven biển như Năm Căn, Ngọc HiểnVùng giáp ranh mặn ngọt, nhiều ở phía bắc bán đảo và Bạc Liêu cũRải rác, gần nguồn điện và đường lớn
Nước và thức ănLấy nước theo thuỷ triều, tôm ăn thức ăn tự nhiên dưới tán rừngNuôi trên ruộng lúa vào mùa khô, sau đó rửa mặn trồng lúaBơm nước, quạt khí, cho ăn thức ăn công nghiệp theo cữ
Mật độRất thưaThưaDày
Thu hoạchThu tỉa theo con nước, mỗi lần ítThu tỉa rồi thu dứt trước vụ lúaThu cả ao một lần khi đủ cỡ
Con tômCỡ không đều, vỏ sẫm, thịt chắc, mỗi lần được ítCỡ khá, màu tươi, vị ngọtCỡ đều, số lượng nhiều, ổn định quanh năm

Không có kiểu nào xấu tự thân. Ao bạt nuôi dày cho nguồn tôm ổn định cho chợ và nhà máy; tôm rừng thì ít mà quý vì hiếm. Điều quan trọng là người bán nói đúng loại, đừng gọi tôm ao bạt là tôm rừng để nâng giá.

Lịch xổ vuông và mùa tôm theo năm

Tôm quảng canh thu theo con nước chứ không theo tháng. Mỗi tháng âm lịch có hai đợt nước rong, quanh mùng một và quanh rằm, đó là lúc người nuôi mở cống xổ nước và đặt đáy hứng tôm.

Thời điểmChuyện đang diễn ra ở vuông tômCó nên ghé
Quanh mùng một và rằm âm lịchNước rong mạnh, người nuôi xổ vuông, tôm theo dòng ra đáy đặt ở cốngNên, đây là cảnh đặc trưng, thường vào đêm hoặc rạng sáng
Những ngày nước kém giữa hai đợtLấy nước mới vào vuông, thả thêm giống, dọn mươngĐược xem ruộng, ít cảnh thu
Mùa khô (khoảng tháng 12 đến tháng 4 dương lịch)Nước mặn vào sâu, tôm lúa vào vụ chínhNên với vùng tôm lúa
Mùa mưa (khoảng tháng 5 đến tháng 11 dương lịch)Vùng tôm lúa chuyển sang trồng lúa; vùng rừng vẫn nuôi, nước nhạt bớtVùng rừng vẫn ghé được, đường đất lầy hơn

Mốc tháng mùa khô, mùa mưa chỉ là khoảng; năm mặn đến sớm hay muộn, mưa dứt sớm hay trễ đều làm lịch dịch đi vài tuần. Riêng lịch xổ vuông theo con nước thì khá đều, bạn chỉ cần nhìn lịch âm để chọn ngày.

Ghé một vuông tôm quảng canh

Vuông tôm là tài sản cả năm của một gia đình, nhiều nhà còn ở ngay trên bờ vuông. Muốn ghé xem mà không gây khó cho người ta, đi theo các bước:

  1. Nhờ người quen hoặc chủ chỗ nghỉ ở phố chợ gần nhất giới thiệu một nhà nuôi sẵn lòng tiếp khách. Đến thẳng một vuông lạ thường bị nhìn với ánh mắt dè chừng, vì nghề này sợ trộm tôm.
  2. Hỏi trước đêm nào nhà đó xổ vuông. Đêm nước rong là đêm bận, chủ nhà phải trông đáy, bạn đi theo thì phải giữ yên lặng và nghe lời.
  3. Mang áo khoác mỏng, thuốc chống muỗi, đèn đội đầu. Vùng rừng muỗi nhiều, đêm ven kênh trời se lạnh.
  4. Đi xuồng thì mặc áo phao nếu có, ngồi yên, không đứng dậy chụp ảnh khi xuồng đang chạy.
  5. Không tự nhấc đáy, không thò tay vào lú. Tôm vừa ra đáy được lựa ngay, chỗ nào sống chỗ nào yếu chủ nhà biết rõ.
  6. Muốn mua tôm vừa thu thì nói trước, để chủ nhà giữ lại một phần thay vì bán hết cho vựa.

Một buổi ghé như vậy đáng hơn mọi bài viết: bạn hiểu vì sao tôm rừng mỗi đêm chỉ được một ít, vì sao cỡ không đều và vì sao người nuôi coi trọng con nước đến thế.

Hỏi gì khi mua tôm tận vuông

Mua tại vuông hay tại vựa đầu mối thì giá thường mềm hơn chợ thành phố vì bớt được khâu trung gian và vận chuyển, nhưng hàng phân loại khác ngoài chợ. Những câu sau giúp bạn mua đúng thứ mình cần:

  • Tôm này nuôi kiểu gì, rừng, lúa hay ao? Người nuôi thật trả lời ngay, kèm tên kênh, tên vuông.
  • Thu đêm nào? Tôm thu đêm qua còn sống khoẻ khác hẳn tôm gom từ nhiều đêm.
  • Cỡ bao nhiêu con một ký? Tôm quảng canh lẫn cỡ, muốn đều cỡ thì phải lựa và giá khác.
  • Có tôm lẫn loài khác không? Vuông quảng canh hay có cả tôm thẻ, tôm đất, cua con theo nước vào; có người thích, có người không.
  • Đóng gửi thế nào? Gửi xa thì hỏi cách ướp đá, cách chia túi, thời gian xe chạy tới nơi.
  • Nếu tôm chết khi nhận thì sao? Thoả thuận trước, đừng để đến lúc mở thùng mới hỏi.

Phân tầng giá thường thấy: tôm rừng ít, lẫn cỡ, đắt hơn theo ký; tôm lúa ở giữa; tôm ao bạt nhiều, đều cỡ, giá cạnh tranh nhất. Nếu ai bán tôm rừng rẻ ngang tôm ao, hãy hỏi lại kỹ.

Áp vào chuyến đi của bạn: ba tình huống thường gặp

Mỗi người đến vùng tôm với một mục đích khác nhau. Ba tình huống dưới đây là những kiểu chuyến hay gặp nhất, kèm cách sắp xếp hợp lý cho từng kiểu:

  • Gia đình đi chơi cuối tuần, có trẻ nhỏ. Không nên theo xổ vuông ban đêm. Chọn một buổi sáng đi xuồng vào rừng đước, ghé một vuông có người tiếp, cho trẻ xem đáy tôm, lú cua, cây đước con. Trưa ăn tại một quán ven kênh, chiều về. Mua tôm đã hấp hoặc cấp đông mang theo thay vì tôm sống.
  • Người muốn mua tôm làm quà hoặc bán lại số ít. Ở gần một vựa đầu mối hai đêm, sáng nào cũng ra xem tôm về. Đêm thứ nhất làm quen, đêm thứ hai đặt hàng. Hỏi rõ tôm của vuông nào, kiểu nuôi gì, chịu lấy lẫn cỡ thì giá mềm hơn.
  • Người làm nghề ẩm thực, cần hiểu nguồn hàng. Dành ít nhất ba ngày, đi cả vùng tôm rừng lẫn vùng tôm lúa, nếu được thì xem một ao bạt từ bên ngoài. Ghi lại cỡ, màu vỏ, độ chắc thịt của từng kiểu; mang về so sánh khi chế biến. Kết bạn với một nhà nuôi để lần sau đặt thẳng.
  • Người chụp ảnh. Đêm rằm sáng trăng hợp chụp cảnh đáy tôm ở cống, rạng sáng hợp chụp xuồng chở tôm về vựa. Luôn xin phép trước khi chụp người làm và không chiếu đèn mạnh vào mặt nước khi người ta đang thu.

Chuyến nào cũng nên có một người địa phương đi cùng ít nhất nửa ngày. Đường kênh rạch ở vùng rừng dễ lạc, và một lời giới thiệu đúng người mở được nhiều cửa hơn mọi tấm bản đồ.

Lỗi hay gặp khi tìm tôm đúng vùng

Mấy lỗi sau khiến người đi xa mua phải hàng không như mong muốn:

LỗiHậu quảCách tránh
Tin chữ "tôm rừng" trên bảng hiệu ven đườngMua tôm ao bạt giá tôm rừngHỏi tên vùng nuôi, đêm thu, cách nuôi
Đến vào ngày nước kémKhông thấy cảnh xổ vuông, vựa ít tômChọn quanh mùng một hoặc rằm âm lịch
Đòi tôm rừng đều cỡPhải trả thêm nhiều cho phần lựaChấp nhận lẫn cỡ, đó chính là đặc điểm của tôm rừng
Mua nhiều tôm sống chở đường dài không có đồ giữTôm chết, nhũn, mùi khi về nhàNhờ vựa ướp đá đúng cách hoặc mua tôm đã hấp, đông lạnh
Ghé vuông không ai giới thiệuBị từ chối hoặc khó xửĐi qua người quen, chỗ nghỉ hoặc vựa đã mua

Nếu chỉ có một ngày ở vùng Cà Mau, cách hợp lý là ở gần một vựa tôm đầu mối, sáng sớm ra xem người nuôi chở tôm đến bán, rồi chiều mới đi xuồng vào vùng rừng. Như vậy bạn thấy được cả hai đầu của nghề.

Câu hỏi thường gặp

Tôm rừng Cà Mau thật sự nuôi ở đâu?

Tôm rừng nuôi trong các vuông xen rừng ngập mặn ven biển, nhiều ở vùng Năm Căn, Ngọc Hiển, nay thuộc tỉnh Cà Mau. Tôm lấy nước theo thuỷ triều và ăn thức ăn tự nhiên, nên mỗi lần thu chỉ được một ít.

Tháng nào đi Cà Mau xem nuôi tôm là hợp?

Mùa khô, khoảng tháng 12 đến tháng 4 dương lịch, đường sá dễ đi và vùng tôm lúa vào vụ chính. Ngày cụ thể nên chọn quanh mùng một hoặc rằm âm lịch để thấy cảnh xổ vuông.

Tôm lúa là gì, có khác tôm nuôi ao không?

Tôm lúa là tôm nuôi trên ruộng lúa vào mùa khô khi nước mặn vào, đến mùa mưa người ta rửa mặn và trồng lúa. Mật độ thưa, ít dùng thức ăn công nghiệp hơn ao nuôi dày, nên con tôm và nhịp thu cũng khác.

Vì sao tôm rừng không đều cỡ?

Tôm rừng sống thưa, ăn thức ăn tự nhiên, con giống vào vuông nhiều đợt và cả theo nước tự nhiên, nên lớn không đều. Người nuôi thu tỉa theo con nước, mẻ nào cũng lẫn tôm lớn với tôm nhỏ.

Có thể đặt tôm từ vuông gửi về thành phố không?

Nhiều người nuôi và vựa nhận gửi tôm đã ướp đá hoặc cấp đông theo xe khách, xe hàng. Nên thoả thuận trước cỡ tôm, cách đóng, thời gian xe chạy và cách xử lý khi tôm hỏng.

Đi xem xổ vuông ban đêm có an toàn không?

Đi cùng chủ vuông và nghe theo hướng dẫn thì khá an toàn. Bạn cần áo phao khi đi xuồng, đèn đội đầu, thuốc chống muỗi, và tránh tự đi một mình dọc bờ kênh tối.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138