ThuPhu.comThủ Phủ
Làng gốm, sứ

Mua gốm tận làng: phân loại hàng, giá xưởng theo tầng, đóng gói và gửi xa

Vì sao gốm ở xưởng rẻ hơn ngoài phố, hàng loại một, loại hai, hàng cân khác gì, mua lô và đặt mẫu thế nào, đóng gói chở về bằng xe, xe khách hay chuyển phát.

Vietnamese woman with her back to camera wrapping glazed bowls in straw and plain brown paper inside unmarked cardboard boxes on a workshop floor, overhead angle, soft diffused light

Mua gốm tận làng thường rẻ hơn mua ở cửa hàng thành phố vì bạn bỏ qua khâu trung gian và tiền mặt bằng, lại được chọn từ cả kho, chọn được cả hàng loại hai giá mềm. Nhưng đổi lại, xưởng bán theo lô, nói chuyện theo tầng hàng, và việc chở đồ dễ vỡ về nhà là phần bạn phải tự lo.

Bài này đi qua những gì cần biết để mua đúng ở làng gốm, áp được cho Bát Tràng, Phù Lãng, Chu Đậu, Biên Hoà, Lái Thiêu hay bất kỳ làng nào: giá ở xưởng hình thành thế nào, phân loại hàng ra sao, mua lô và đặt mẫu, rồi đóng gói và chở về theo từng cách đi.

Giá ở xưởng hình thành thế nào

Người viết không đưa con số vì giá gốm đổi theo năm, theo xưởng và theo lô. Nhưng nguyên lý thì ổn định. Một món gốm ở cửa hàng thành phố gánh thêm tiền thuê mặt bằng, tiền vận chuyển từ làng lên, khoản hàng vỡ trên đường, công trưng bày, và lãi của người bán lẻ. Ở xưởng, những khoản đó gần như không có, nên cùng một món có thể rẻ hơn đáng kể.

Tuy vậy, giá xưởng cũng chia nhiều mức. Khách mua lô lớn, quen lâu được giá tốt nhất; khách lẻ đến mua vài món thường được giá gần với giá bán lẻ trong làng, vì xưởng mất công tiếp, gói, mà không bán được nhiều. Hàng đặt theo mẫu riêng cộng thêm công làm khuôn, công vẽ, mẻ thử. Hàng làm thủ công, lò củi, vẽ tay luôn ở tầng cao hơn hàng đổ khuôn, lò gas, in hoạ tiết.

Thời điểm cũng ảnh hưởng. Sát Tết, xưởng chạy hàng, giá ít mềm và khó chen đơn mới. Sau Tết, đầu mùa mưa phía bắc, xưởng rảnh hơn, dễ nói chuyện, đôi khi xả hàng tồn. Biết nguyên lý này, bạn sẽ hỏi giá theo đúng cách: hỏi giá theo số lượng, theo tầng hàng, theo thời điểm nhận, thay vì mặc cả từng chiếc.

Một câu hỏi mẫu dễ được trả lời thật: "Mẫu này loại một và loại hai chênh nhau thế nào, lấy từ bao nhiêu chiếc thì xưởng tính giá lô, nếu lấy vào tháng sau thì giá có khác không?" Ba ý trong một câu cho chủ xưởng thấy bạn hiểu cách họ bán.

Phân loại hàng ở xưởng: loại một, loại hai, loại ba, hàng cân

Mỗi mẻ ra lò đều có tỉ lệ hàng lỗi. Xưởng chia tầng theo mức lỗi; tên gọi từng nơi khác nhau nhưng nguyên tắc giống nhau.

Tầng hàngLỗi thường gặpHợp để dùng
Loại mộtKhông lỗi nhìn thấy được, men đều, dáng chuẩnQuà biếu, trưng bày, bộ đồ cần đồng đều
Loại haiLỗ kim nhỏ trên men, chân hơi méo, nét vẽ lệch, men loang nhẹĐồ dùng hằng ngày trong nhà, chậu cây, quán ăn
Loại baLỗi rõ: co men, sứt nhỏ ở chân, méo miệng, lệch màuĐồ dùng tạm, chậu đặt góc khuất, đồ tập vẽ
Hàng cân, hàng xảLỗi nhiều, lẫn mẫu, bán theo cân hoặc theo đốngNgười làm thủ công, trang trí mảnh ghép, thử nghiệm

Có ba loại lỗi không nên nhận ở bất kỳ tầng nào nếu dùng đựng thức ăn hoặc chứa nước: vết nứt xuyên qua thành (gõ nghe rè), men bong tróc ở lòng, và men lòng có màu lạ, bột phấn khi chà tay. Những lỗi còn lại chủ yếu là chuyện thẩm mỹ, và chính chúng làm nên mức giá loại hai rất đáng mua cho đồ dùng trong nhà.

Mua lô ở xưởng: trình tự một buổi làm việc

Khi bạn cần mua nhiều, chẳng hạn bát đĩa cho quán ăn, chậu cho sân vườn, quà cho sự kiện, làm theo thứ tự này để buổi làm việc ngắn mà ít sót:

  1. Chuẩn bị trước danh sách: món gì, kích thước, số lượng, tầng hàng chấp nhận, ngày cần nhận.
  2. Hẹn xưởng, nói rõ bạn mua lô để chủ xưởng sắp người tiếp và chuẩn bị kho mẫu.
  3. Xem kho, chọn mẫu có sẵn trước; chỉ đặt làm mới khi kho không có thứ gần đúng.
  4. Xin báo giá theo từng tầng hàng và theo bậc số lượng, kèm phí đóng gói, phí giao.
  5. Tự tay chọn hoặc ít nhất xem một phần lô hàng thực tế, đừng chỉ xem món mẫu bày trên kệ.
  6. Chốt bằng văn bản ngắn hoặc tin nhắn: số lượng, tầng hàng, giá, cọc, ngày giao, xử lý hàng vỡ.
  7. Khi nhận, đếm và kiểm ngẫu nhiên vài thùng ngay trước mặt người giao.

Với quán ăn, nên lấy dư khoảng một phần mười số bát đĩa cần dùng, vì vỡ trong quá trình rửa là chuyện hằng ngày, và đặt bổ sung đúng mẫu đúng màu sau vài tháng không phải lúc nào cũng được.

Đặt gốm theo mẫu riêng: những điều xưởng mong bạn nói rõ

Mẫu thật hơn ảnh. Mang một món mẫu, hoặc ảnh chụp ngoài sáng kèm thước đo. Ảnh chụp dưới đèn vàng làm lệch màu men.

Chữ và hoạ tiết. Nếu in tên, logo, chữ chúc, gửi tệp rõ nét, chốt cỡ chữ và vị trí. Vẽ tay thì chấp nhận nét không giống hệt mẫu.

Mẫu thử trước khi chạy lô. Đề nghị xưởng làm một hai món thử, duyệt xong mới làm cả lô. Thêm vài ngày nhưng tránh được cả lô hỏng.

Biên độ màu. Men ra lò mỗi mẻ một chút khác. Thoả thuận trước mức lệch chấp nhận được, có ảnh mẫu đối chiếu.

Thời gian thật. Tính cả phơi mộc, chờ lò, mùa mưa, mùa Tết. Đơn theo mẫu nên đặt trước ngày cần ít nhất vài tuần, đơn lớn thì lâu hơn.

Ai giữ khuôn. Nếu bạn trả tiền làm khuôn riêng, hỏi xưởng có giữ khuôn để đặt lại về sau không, và có bán mẫu đó cho người khác không.

Hàng lỗi trong lô đặt riêng. Lô đặt theo mẫu luôn có một tỉ lệ hỏng khi nung. Thoả thuận trước xưởng làm bù hay trừ tiền, và hàng lỗi có được bán ra ngoài không; với quà in tên công ty, bạn nên yêu cầu xưởng huỷ hàng lỗi thay vì bán xả.

Chở gốm về: chọn cách đi theo món đồ

Phần lớn đồ gốm vỡ không phải ở làng mà trên đường về. Mỗi cách chở hợp với một loại hàng.

Cách chởHợp vớiĐóng gói thế nàoLưu ý
Xe máyVài món nhỏ, cốc chén, đĩa nhỏBọc từng món, đặt trong thùng cứng, buộc chắc giữa yênKhông chằng bình cao, chậu to; tránh đường xóc
Ô tô cá nhânBình vừa, bộ ấm chén, vài chậu nhỏXếp trong thùng, chèn kín, đặt sàn xe chứ không để ghếKhông để đồ nặng chồng lên đồ mỏng
Xe khách, xe hàngThùng hàng vừa, số lượngHộp trong hộp, chèn mút, ghi chiều đặt và chữ dễ vỡChụp ảnh thùng lúc gửi, hỏi trách nhiệm khi vỡ
Chuyển phátMón nhỏ và vừa gửi xaHộp hai lớp, khoảng đệm mỗi phía vài phân, lắc thử không kêuĐồ quá lớn, quá nặng thường bị từ chối hoặc giá cao
Máy bayMón nhỏ quý, xách tayBọc kỹ, để trong túi xách tayKhông ký gửi đồ gốm quý; hỏi quy định hành lý trước

Nguyên tắc chung khi đóng gói: mỗi món một lớp bọc riêng, lòng bình, lòng bát nhét đầy để chịu lực, không để hai món gốm chạm nhau, thùng đầy không còn chỗ xê dịch. Lắc nhẹ thùng, nghe tiếng lạch cạch là phải chèn thêm.

Phí đóng gói kỹ ở xưởng thường nhỏ so với giá trị món đồ. Nếu xưởng đề nghị đóng kiện gỗ cho bình lớn hoặc lô hàng đi xa, đó là lời khuyên đáng nghe chứ không phải chuyện bán thêm.

Áp vào trường hợp của bạn

Bạn mua quà cho vài người thân. Không cần mua lô. Chọn loại một ở xưởng có lò, mỗi món một hộp riêng, xách tay về. Hỏi xưởng một câu về người làm hoặc dòng men để kể lại khi tặng, món quà có câu chuyện sẽ được quý hơn.

Bạn sắm bát đĩa cho gia đình. Loại hai là lựa chọn kinh tế. Chọn một mẫu chính dễ đặt lại, lấy dư vài chiếc, gõ thử từng món, soi kỹ lòng bát. Đừng chọn mẫu quá cầu kỳ khó tìm lại sau vài năm.

Bạn mở quán ăn, quán cà phê. Mua lô, chốt tầng hàng bằng văn bản, lấy dư khoảng một phần mười, hỏi xưởng có giữ mẫu để đặt bổ sung không. Ưu tiên men chịu được máy rửa và va chạm hằng ngày.

Bạn đặt quà cho sự kiện, công ty. Đặt sớm, duyệt mẫu thử, chốt hộp đóng gói cùng lúc với món gốm. Nhiều đơn trễ không vì gốm mà vì hộp in chưa xong.

Bạn bán lại gốm. Đi nhiều xưởng, so tầng hàng, xây quan hệ lâu dài với một hai xưởng chính. Ghi lại mã mẫu, màu men, ngày nhập để đặt lại cho đúng.

Kiểm hàng khi nhận và lỗi hay gặp

Dù tự chở hay gửi, khâu kiểm khi nhận quyết định bạn có đòi được quyền lợi khi hàng hỏng hay không:

  • Quay video lúc mở thùng, từ khi còn nguyên băng dính.
  • Đếm số lượng theo từng mẫu, đối chiếu với tin nhắn chốt đơn.
  • Gõ thử từng món đồ dùng đựng thức ăn, chứa nước; tiếng rè là nứt ngầm, dù nhìn ngoài chưa thấy vết. Với lô lớn, ít nhất kiểm vài món trong mỗi thùng, chọn ngẫu nhiên chứ không chỉ lấy món nằm trên cùng.
  • Soi lòng và chân dưới ánh sáng tự nhiên, xem lỗi có vượt tầng hàng đã chốt không.
  • Báo xưởng hoặc nhà xe ngay trong ngày nếu có hàng vỡ, gửi kèm ảnh và video.

Những lỗi hay gặp nhất khi mua gốm tận làng: chọn mẫu đẹp trên kệ nhưng nhận hàng trong kho khác hẳn; không chốt tầng hàng nên nhận lẫn loại hai với giá loại một; tiết kiệm tiền đóng gói rồi mất gấp nhiều lần vì vỡ; và để đến sát Tết mới đặt, xưởng không còn chỗ trong lò. Tránh được bốn lỗi này, mua tận làng gần như lúc nào cũng có lợi hơn mua qua trung gian.

Câu hỏi thường gặp

Mua gốm ở xưởng có được mua lẻ một hai món không?

Nhiều xưởng vẫn bán lẻ, nhất là ở các làng có khách du lịch, nhưng giá lẻ thường gần giá cửa hàng trong làng. Giá xưởng tốt chỉ áp cho mua theo lô, nên mua vài món thì đừng kỳ vọng chênh lệch lớn.

Gốm loại hai có dùng đựng thức ăn được không?

Được nếu lỗi chỉ là thẩm mỹ như lỗ kim nhỏ, men loang, dáng hơi lệch. Không nên dùng món có vết nứt xuyên thành, men lòng bong tróc hoặc bột phấn khi chà tay, dù là loại nào.

Gửi gốm qua chuyển phát làm sao để không vỡ?

Bọc từng món, nhét đầy lòng, đặt trong hộp nhỏ rồi đặt hộp nhỏ vào hộp lớn với lớp đệm mỗi phía, lắc thử không nghe tiếng động. Ghi chữ hàng dễ vỡ, chiều đặt, và quay video lúc đóng gói làm bằng chứng.

Đặt gốm theo mẫu mất bao lâu?

Thường từ vài tuần đến hơn một tháng tuỳ số lượng, độ khó, mùa và lịch lò của xưởng. Đơn sát Tết hoặc vào mùa nồm, mùa mưa thì lâu hơn vì mộc khó khô, nên đặt sớm và chừa thời gian duyệt mẫu thử.

Có nên đặt cọc khi mua gốm tận xưởng không?

Với hàng có sẵn mua mang về ngay thì không cần, trả khi nhận. Với hàng đặt theo mẫu hoặc lô lớn, đặt cọc là thông lệ; hãy ghi rõ mức cọc, ngày giao và cách xử lý nếu xưởng giao trễ hoặc hàng lỗi vượt mức đã thoả thuận.

Mua gốm ở làng rồi mang lên máy bay được không?

Món nhỏ bọc kỹ có thể mang trong hành lý xách tay. Không nên ký gửi đồ gốm quý vì hành lý bị ném, chồng đè. Đồ lớn nên gửi xe hàng hoặc chuyển phát, và hỏi trước quy định hành lý của hãng bay.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138