ThuPhu.comThủ Phủ
Thủ phủ trái cây

Vùng mận Mộc Châu, Bắc Hà: mùa hoa trắng, mùa quả chín và đi vườn mận vùng cao

Vì sao mận hậu, mận tam hoa tụ ở cao nguyên Mộc Châu và Bắc Hà, mùa hoa quanh Tết, mùa quả đầu hè, đi vườn mận trên núi và hiểu giá mận ven đường.

White plum blossoms cover a highland slope while a woman in dark clothing walks a dirt trail through the orchard, misty winter morning, wide landscape view

Hai vùng mận quen gọi nhất là cao nguyên Mộc Châu của tỉnh Sơn La, nổi tiếng với mận hậu, và Bắc Hà của tỉnh Lào Cai, nổi tiếng với mận tam hoa. Cả hai nằm trên độ cao nơi mùa đông đủ lạnh để cây ôn đới ra hoa đều, mùa hè mát cho quả chín chậm và giòn.

Mận có hai mùa đáng đi. Mùa hoa rơi vào khoảng tháng một, tháng hai dương lịch, quanh Tết, khi cả sườn đồi trắng hoa. Mùa quả rơi vào khoảng tháng năm đến tháng bảy dương lịch, khi xe chở mận nối nhau về xuôi. Bài này nói về vì sao mận chọn vùng cao, lịch hai mùa, cách đi vườn và những chuyện hay vướng.

Vì sao mận chỉ ngon ở vùng cao

Mận là cây gốc ôn đới. Muốn ra hoa đều, cây cần đủ một số giờ lạnh trong mùa đông để kết thúc trạng thái ngủ của mầm. Ở đồng bằng phía Bắc, mùa đông có năm lạnh, có năm ấm, cây mận ra hoa lác đác, quả ít. Trên các cao nguyên như Mộc Châu, Bắc Hà, mùa đông lạnh đều và khô, có đêm sương muối, cây rụng lá, ngủ đông, rồi bung hoa đồng loạt khi trời ấm lên.

Mùa hè vùng cao mát hơn đồng bằng, quả lớn chậm, tích đường từ từ, thịt giòn và chua ngọt đậm. Đất đồi thoát nước tốt, độ dốc vừa phải, rất hợp với rễ mận vốn không chịu được úng. Vùng mận vì thế thường là những sườn đồi thoai thoải, xen với đồi chè, nương ngô và bản làng.

Ngoài Mộc Châu và Bắc Hà, mận còn được trồng nhiều ở các vùng cao khác thuộc Sơn La, Lào Cai, Lai Châu, Điện Biên và vùng Hà Giang cũ, nay thuộc tỉnh Tuyên Quang. Mỗi vùng có giống riêng quen trồng, nhưng mận hậu và mận tam hoa là hai cái tên đi xa nhất.

Mận hậu quả to, vỏ xanh khi còn non, chín ửng đỏ tím, thịt giòn, vị chua ngọt. Mận tam hoa quả tròn hơn, vỏ có lớp phấn trắng dày, chín tím đỏ, thịt đỏ, ngọt đậm. Hai giống này hợp với hai kiểu đất và độ cao hơi khác nhau, nên mỗi vùng giữ thế mạnh của mình mà không lẫn vào nhau.

Hai mùa của vùng mận

Lịch dưới đây là khoảng thường gặp theo dương lịch. Vùng cao thời tiết thất thường; năm rét đậm kéo dài thì hoa muộn, năm có sương muối lúc hoa nở thì quả ít. Luôn gọi hỏi người trong vùng trước khi đi.

MùaMộc Châu (Sơn La)Bắc Hà (Lào Cai)Đáng xem
Hoa mậnKhoảng cuối tháng 1 đến giữa tháng 2Khoảng tháng 2Sườn đồi trắng hoa, cảnh sương sớm
Ra lá, đậu quảTháng 3 đến tháng 4Tháng 3 đến tháng 4Ít người đi, vườn xanh
Mận chínKhoảng tháng 5 đến tháng 6Khoảng tháng 6 đến tháng 7Hái mận, chợ mận ven đường
Cuối vụCuối tháng 6Tháng 7Mận già, đậm vị, ít hàng

Mận tam hoa ở Bắc Hà thường chín muộn hơn mận hậu Mộc Châu một chút. Nếu muốn ăn mận cả hai vùng trong một mùa, đi Mộc Châu trước, Bắc Hà sau vài tuần.

Đồi càng cao, hoa càng nở muộn và quả càng chín muộn. Trong cùng một vùng, vườn ven đường dưới thấp thường hái trước, vườn trên đỉnh đồi hái sau. Nhờ vậy mùa mận của cả vùng kéo dài hơn mùa của từng vườn, và nếu bạn đến hơi muộn, vẫn có thể hỏi người làng vườn nào trên cao còn quả.

Đi xem hoa mận: những chuyện ít ai dặn

Hoa nở rộ chỉ vài ngày. Một cây mận nở trắng đẹp nhất khoảng vài ngày, cả vùng kéo dài chừng hai ba tuần vì đồi cao nở muộn hơn đồi thấp. Nếu lịch của bạn cứng, hãy hỏi người trong vùng từ đầu tháng một xem nụ đã nhú chưa.

Vườn mận là vườn có chủ. Nhiều vườn ven đường lớn đã quen thu một khoản nhỏ cho khách vào chụp ảnh. Vườn sâu trong bản thì không; hãy xin phép chủ nhà trước khi bước qua hàng rào.

Không bẻ cành hoa. Mỗi chùm hoa là một chùm quả của mùa hè. Bẻ một cành hoa là lấy đi một phần thu nhập của nhà vườn.

Sương muối và mưa phùn. Mùa hoa cũng là mùa lạnh nhất. Buổi sáng có thể dưới mười độ, đường dốc ướt. Mang áo ấm, găng tay, giày đế bám.

Hoa mận và hoa mơ dễ lẫn. Ở nhiều vùng cao, mơ và mận trồng xen nhau, cùng nở hoa trắng gần cùng thời điểm. Hoa mơ thường nở sớm hơn một chút, cánh hơi ngả hồng ở gốc; hoa mận trắng tinh, mọc dày cùng lúc với lá non. Hỏi chủ vườn cây nào là cây nào, bạn sẽ có thêm câu chuyện cho bức ảnh của mình.

Tết là cao điểm. Nếu hoa nở trùng Tết, đường lên vùng cao rất đông. Đi sau Tết vài ngày hoặc đi ngày thường sẽ thoải mái hơn, vẫn kịp hoa nếu năm đó hoa nở muộn.

Đi vườn mận mùa quả chín: danh sách kiểm

Mùa mận chín rơi vào đầu mùa mưa vùng núi. Đường đèo có thể sạt, vườn trơn. Danh sách dưới đây giúp bạn đi an toàn và mua được mận ngon.

  • Hỏi trước tình hình đường và thời tiết; mưa lớn vùng núi có thể chặn đường vài giờ.
  • Hẹn vườn trước, hỏi vườn đang hái mận già hay mận còn xanh, có cho khách tự hái không.
  • Đi buổi sáng, khi quả còn mát. Mận hái giữa trưa nóng, chở về mau mềm.
  • Mang giày đế bám, áo mưa mỏng; vườn mận trên dốc, đất đỏ trơn sau mưa.
  • Hỏi cách hái: hái nhẹ, giữ phấn trắng trên vỏ quả, không giật cả cành.
  • Chọn quả có lớp phấn trắng mỏng, vỏ căng, cầm nặng tay; mận hậu chín có màu đỏ tím loang trên nền xanh.
  • Mang thùng có lỗ thoáng hoặc giỏ tre, không đựng túi ni lông kín.
  • Hỏi nhà vườn lần phun thuốc gần nhất, nhất là khi định ăn ngay tại vườn.

Nếu đi với trẻ nhỏ, chọn vườn ven đường lớn, cây thấp, không phải leo dốc. Nhiều nhà trong bản có vườn ngay sau nhà, vừa an toàn vừa được nghe chủ nhà kể chuyện trồng mận.

Chợ mận ven đường và giá tại vườn

Mùa mận, dọc các con đường lớn qua vùng là những đống mận đổ trên bạt, những sọt mận xếp ven lề. Thương lái đến gom bằng xe tải, chở về xuôi trong đêm. Người đi đường dừng lại mua lẻ. Đây là nơi mua mận gần gốc nhất mà không cần vào vườn, giá thấp hơn chợ thành phố vì không qua trung gian và hao hụt.

Mận được chia theo cỡ quả và độ chín. Đầu vụ, mận còn xanh nhiều, chua gắt, giá cao vì hàng hiếm và người thành phố thích ăn chấm muối ớt. Giữa vụ, mận chín đỏ, nhiều hàng, giá mềm nhất. Cuối vụ, quả già, đậm vị, hàng ít dần. Quả to đều loại một đi chợ lớn, quả nhỏ, nứt loại ba bán rẻ tại chỗ hoặc làm ô mai, ngâm.

Một chuyện hay gặp đầu vụ là mận hái non để kịp bán giá cao. Quả non vỏ xanh đều, không có phấn, cắn vào chát và cứng. Đây không phải gian dối gì lớn, nhưng nếu bạn muốn mận ngọt giòn, hãy đợi giữa vụ. Tóm gọn theo mục đích: mua để ăn tươi thì chọn giữa vụ; mua để ngâm hay làm mứt thì cuối vụ, quả già, rẻ.

Nếu muốn đặt mận gửi về thành phố, hãy hỏi một nhà vườn quen trong bản thay vì đặt qua người bán không rõ gốc. Nhờ họ hái vào buổi sáng ngày gửi, lựa quả đều, đóng thùng có lỗ thoáng và gửi xe đêm. Nhận hàng xong, báo lại cho nhà vườn hàng có tốt không để lần sau họ lựa kỹ hơn.

Người trồng mận và bản làng: ghé sao cho phải phép

Phần lớn vườn mận vùng cao thuộc về các hộ gia đình trong bản, nhiều nhà là người dân tộc thiểu số đã trồng mận từ đời trước, xen với nương ngô, ruộng bậc thang và chăn nuôi. Mận là nguồn thu tiền mặt quan trọng trong năm. Mùa hái, cả nhà lên vườn từ sớm, trẻ con đi theo nhặt quả rụng, người lớn gùi mận xuống đường cho thương lái.

Khi ghé, hãy chào chủ nhà trước khi vào vườn, hỏi có tiện không. Nếu chủ nhà không nói được nhiều tiếng Kinh, nói chậm, dùng cử chỉ, đừng cười cợt. Không chụp ảnh cận mặt người già và trẻ em khi chưa được đồng ý. Mua một ít mận, một ít sản vật nhà làm là cách cảm ơn tự nhiên nhất.

Mùa hoa, có bản đã quen đón khách, dựng chòi, thu phí chụp ảnh nhỏ. Đó là nguồn thu chính đáng của người làng trong lúc vườn chưa có quả; đừng mặc cả kiểu chợ. Nếu đi đúng phiên chợ cuối tuần của vùng, bạn còn có dịp thấy mận và các sản vật vùng cao bày bán cạnh nhau, người các bản quanh đó xuống chợ từ sáng sớm.

Lỗi hay gặp với mận vùng cao

Mận là quả mỏng vỏ, chín nhanh khi gặp nóng. Phần lớn chuyện tiếc tiền đến từ khâu chọn và chở.

  • Mua mận đầu vụ ở chợ xuôi với giá cao rồi chê chua. Đầu vụ phần lớn là mận chưa chín hẳn; muốn ngọt hãy đợi.
  • Rửa mận rồi mới cất. Nước rửa trôi lớp phấn bảo vệ, quả nhanh mềm và thối. Chỉ rửa ngay trước khi ăn.
  • Để mận trong cốp xe nóng nhiều giờ. Vỏ nhăn, thịt mềm nhũn, về đến nhà phải bỏ nhiều.
  • Mua cả bao vì rẻ. Mận chín cùng lúc, không ăn kịp. Mua vừa đủ, hoặc mua nhiều thì tính trước việc ngâm, làm mứt.
  • Đi xem hoa theo ngày năm trước. Năm rét đậm, năm ấm, hoa lệch nhau cả tuần. Hỏi trước.
  • Tự ý vào vườn chụp ảnh. Vườn ven đường có chủ; xin phép và trả khoản phí nếu có.

Nếu nhận mận gửi xe từ vùng cao, hẹn nhà vườn hái vào ngày gửi, đóng thùng có lỗ, nhận hàng xong mở ngay, trải ra chỗ mát, lọc quả dập.

Câu hỏi thường gặp

Mùa hoa mận Mộc Châu vào tháng mấy?

Thường khoảng cuối tháng một đến giữa tháng hai dương lịch, quanh dịp Tết. Năm rét đậm kéo dài thì hoa muộn hơn, năm ấm thì nở sớm. Nên hỏi người trong vùng từ đầu tháng một để chọn ngày đi.

Mận Mộc Châu chín vào tháng mấy?

Mận hậu Mộc Châu thường chín khoảng tháng năm đến tháng sáu dương lịch, mận tam hoa Bắc Hà muộn hơn một chút, khoảng tháng sáu đến tháng bảy. Đầu vụ quả còn chua, giữa vụ chín đỏ, ngọt và nhiều hàng nhất.

Vì sao mận chỉ trồng nhiều ở vùng cao?

Mận là cây gốc ôn đới, cần đủ giờ lạnh trong mùa đông để ra hoa đều. Cao nguyên phía Bắc có mùa đông lạnh và khô, mùa hè mát, đất đồi thoát nước tốt, nên cây ra hoa đồng loạt và quả giòn, đậm vị.

Vào vườn mận chụp ảnh có mất phí không?

Nhiều vườn ven đường lớn đã quen thu một khoản nhỏ cho khách vào chụp ảnh mùa hoa. Vườn trong bản thường không thu nhưng bạn vẫn phải xin phép chủ nhà. Không bẻ cành hoa vì đó là quả của mùa hè.

Mua mận tại vườn chọn quả thế nào?

Chọn quả có lớp phấn trắng mỏng, vỏ căng, cầm nặng tay, mận hậu có màu đỏ tím loang trên nền xanh. Tránh quả xanh đều không phấn vì thường hái non, và quả mềm nhũn vì đã chín quá hoặc dập.

Giữ mận tươi khi mang về xuôi thế nào?

Không rửa, giữ nguyên lớp phấn, đựng trong thùng hoặc giỏ có lỗ thoáng, để chỗ mát trên xe. Về nhà trải ra, lọc quả dập, cho phần còn lại vào túi giấy rồi để ngăn mát, ăn trong vài ngày.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138