ThuPhu.comThủ Phủ
Thủ phủ trái cây

Thủ phủ thanh long: vùng Hàm Thuận, Châu Thành, Chợ Gạo và mùa thắp đèn

Ba vùng thanh long tập trung, vì sao cây xương rồng này ưa đất cát nắng gió, mùa thuận và mùa thắp đèn, cách xem ruộng đèn ban đêm và mua tại vườn.

Rows of dragon fruit pillars glowing under small yellow bulbs at night across a sandy field, a farmer walking between rows with a headlamp, wide angle, deep blue sky

Thanh long có ba vùng tập trung: vùng Hàm Thuận Bắc, Hàm Thuận Nam của tỉnh Bình Thuận cũ, nay thuộc tỉnh Lâm Đồng; vùng Châu Thành của tỉnh Long An cũ, nay thuộc tỉnh Tây Ninh; và vùng Chợ Gạo của tỉnh Tiền Giang cũ, nay thuộc tỉnh Đồng Tháp. Vùng đầu là đất cát nắng gió ven biển, hai vùng sau là đất phù sa lên liếp ở đồng bằng.

Thanh long là cây có mùa thuận vào mùa mưa, nhưng người trồng đã học cách thắp đèn ban đêm để cây ra hoa ngoài mùa. Nhờ vậy, đi qua vùng thanh long vào một đêm cuối năm, bạn sẽ thấy cả cánh đồng sáng đèn vàng hoặc đỏ. Bài này giải thích vì sao vùng ấy hợp cây, mùa nào ra quả gì và nên ghé thế nào.

Vì sao cây thanh long ưa đất cát nắng gió

Thanh long là một loài xương rồng leo. Thân mọng nước, giữ nước trong thân, lỗ khí mở chủ yếu vào ban đêm nên chịu hạn tốt. Cây sợ nhất là úng rễ: nước đọng vài ngày là gốc thối. Vì thế đất cát pha ở vùng ven biển Nam Trung Bộ, nơi mưa ít, nắng nhiều, gió khô và nước thoát rất nhanh, gần như là đất lý tưởng. Ở đó người ta có thể trồng thanh long trên những dải đất mà lúa, rau đều khó sống.

Ở đồng bằng phía Nam, đất nặng hơn, mạch nước nông, mưa nhiều. Người trồng giải quyết bằng cách đắp liếp cao, đào mương thoát nước giữa các hàng trụ, và chỉ trồng trên giồng đất hoặc đất đã nâng nền. Đổi lại, đồng bằng có nước ngọt dồi dào cho mùa khô, đất phù sa màu mỡ, quả lớn nhanh.

Hiểu cách cây sống giúp bạn đọc được vườn khi ghé: trụ thẳng, gốc khô ráo, tán cành rủ đều quanh đầu trụ là vườn chăm bài bản. Gốc đọng nước, cành vàng nhũn, có đốm nâu trên thân là vườn đang gặp bệnh, quả thường nhỏ và mau hỏng.

Một điều ít ai để ý: hoa thanh long nở về đêm và tàn vào sáng sớm. Nếu bạn ở lại vùng trồng vào đúng đợt hoa, đi ra ruộng lúc chín mười giờ tối sẽ thấy những bông hoa trắng to bằng bàn tay mở bung trên đầu trụ, sáng ra đã khép lại.

Ba vùng thanh long đặt cạnh nhau

Ba vùng này khác nhau từ đất, cách trồng đến thời điểm đẹp nhất để ghé. Bảng là mô tả chung, mỗi xã và mỗi vườn có thể khác.

VùngĐất và khí hậuCách trồng thường thấyLúc đáng ghé
Hàm Thuận Bắc, Hàm Thuận Nam (Lâm Đồng)Đất cát pha, nắng gió, ít mưaTrụ bê tông hàng thẳng, ruộng rộng trải tới chân đồiĐêm thắp đèn cuối năm và mùa thuận giữa năm
Châu Thành (Tây Ninh)Đất phù sa, có nơi nhiễm phèn nhẹ, lên liếpTrụ trên liếp, mương xen giữa, nhiều vườn giàn chữ TMùa thuận, cũng có vụ đèn
Chợ Gạo (Đồng Tháp)Đất giồng cát và phù sa ven sôngVườn nhỏ quanh nhà, trụ dày, xen mươngMùa thuận, chợ đầu mối nhộn nhịp sáng sớm

Ruột trắng vẫn là giống trồng nhiều nhất ở cả ba vùng. Ruột đỏ và ruột hồng trồng ít hơn, cây khó chăm hơn, nhiều nhà trồng xen một phần ruộng để bán giá khác. Hỏi nhà vườn tỷ lệ giống trong ruộng của họ là biết họ đi theo thị trường nào.

Mùa thuận và mùa thắp đèn

Trong điều kiện tự nhiên, thanh long ra hoa khi ngày dài, rơi vào khoảng từ tháng tư, tháng năm tới tháng tám, tháng chín dương lịch, tức mùa mưa ở phía Nam. Từ khi hoa nở đến khi hái mất khoảng một tháng, nên quả mùa thuận dồn nhiều nhất vào giữa năm. Đó là lúc giá thấp nhất, hàng nhiều nhất.

Để có quả vào mùa ngày ngắn, nhà vườn treo bóng đèn trên từng trụ, bật vài giờ mỗi đêm trong một quãng nhất định để “kéo dài ngày” cho cây. Cây tưởng đang là mùa hè, ra nụ. Vụ đèn thường rơi vào khoảng tháng mười đến tháng ba năm sau. Quả vụ đèn ít hơn, tốn tiền điện, công chăm, nên giá vườn cao hơn mùa thuận.

Người làm vườn còn chia vụ đèn thành từng đợt: thắp một quãng, tắt cho cây nghỉ, rồi thắp đợt sau. Vì vậy có ruộng sáng, có ruộng tối ngay cạnh nhau trong cùng một đêm; đi xem đèn mà gặp cả khu tối là đúng lúc các vườn đang cho cây nghỉ.

Thời tiết quyết định nhiều thứ. Mưa dầm lúc hoa nở làm hoa thối, quả đậu ít. Nắng hạn kéo dài mà thiếu nước thì quả nhỏ, tai quả héo. Những năm như thế, cả vùng lệch lịch vài tuần. Trước khi ghé, gọi hỏi nhà vườn “đợt này hoa nở bao lâu rồi”, nhẩm thêm một tháng là ra ngày hái.

Xem ruộng đèn ban đêm: điều nên và không nên

Ruộng thanh long thắp đèn là cảnh nhiều người chạy xe xa để xem. Nhưng đó là ruộng sản xuất, có dây điện, có trụ bê tông, có mương. Các mục dưới đây giúp chuyến xem an toàn và không làm phiền nhà vườn.

  • Nên xem từ đường lớn hoặc bờ ruộng đã được chủ cho phép; đa số cảnh đẹp nhìn rõ nhất từ chỗ cao hoặc từ xa.
  • Nên đến khoảng một đến hai tiếng sau khi trời tối, lúc đèn đã bật đều cả cánh đồng.
  • Nên mang đèn pin và giày kín mũi; mương giữa các hàng trụ tối và trơn.
  • Không tự ý vào ruộng, không chạm dây điện, không bật tắt công tắc, không leo trụ để chụp ảnh.
  • Không bay thiết bị chụp ảnh thấp sát ruộng nếu chưa hỏi; nhà vườn lo va vào dây đèn.
  • Không dùng đèn chớp sáng chiếu thẳng vào cây quá lâu, cũng không để trẻ nhỏ chạy giữa hàng trụ.
  • Nếu muốn mua quả, hẹn quay lại buổi sáng hôm sau; ban đêm nhà vườn không hái.

Mùa đèn cũng là lúc nhiều xe chở khách đổ về một số con đường quen. Đi ngày thường, tránh tối cuối tuần sẽ đỡ kẹt và nhà vườn cũng thoải mái hơn khi bạn dừng lại hỏi chuyện.

Nhận biết quả thanh long hái đúng độ

Tai quả còn xanh, cứng. Tai là những vảy lá trên vỏ. Quả hái đúng độ có tai xanh tươi, đầu tai hơi vàng. Tai héo khô, vàng úa là quả đã để lâu hoặc hái quá già.

Vỏ đỏ đều, căng, không nhăn. Vỏ nhăn nheo ở phía cuống là quả đã mất nước, thường nằm kho nhiều ngày.

Cầm nặng tay so với cỡ. Quả nhẹ bất thường so với kích thước có thể đã khô ruột hoặc hái non.

Cuống cắt gọn. Nhà vườn hái bằng kéo, cắt sát thân để lại một mẩu cuống ngắn. Cuống bị giật rách dễ thối từ đầu cuống.

Hỏi đợt hái. Quả mùa thuận nhiều nước, ngọt mát; quả vụ đèn thường chắc thịt hơn. Đây là khác biệt theo mùa, không phải hàng tốt hay xấu.

Xem đáy quả. Phần đuôi quả, chỗ hoa cũ rụng, khô và kín là tốt. Đuôi ướt, thâm hoặc có nấm trắng là quả đã bắt đầu hỏng từ trong, dù vỏ ngoài còn đẹp.

Đừng chấm điểm theo màu ruột. Ruột đỏ không mặc nhiên ngọt hơn ruột trắng; mỗi giống một vị. Muốn so thì bổ một quả mỗi loại ngay tại vựa, đừng tin lời quảng cáo về màu.

Chuyện nước, trụ và đất ở vùng thanh long

Đi sâu vào vùng thanh long ven biển, bạn sẽ thấy giếng khoan, bể chứa và ống tưới nhỏ giọt chạy dọc từng hàng trụ. Cây chịu hạn nhưng muốn quả to vẫn cần nước đều trong mùa khô, nhất là ở vụ đèn. Nước ngầm ở vùng cát ven biển có nơi bị mặn lấn, nên nhiều nhà phải đào hồ trữ nước mưa từ mùa trước. Hỏi nhà vườn tưới bằng nước gì là một câu hỏi họ thường rất sẵn lòng kể.

Trụ là tài sản lớn nhất của vườn. Trụ bê tông bền nhiều năm, thẳng hàng, dễ treo đèn; trụ gỗ hay trụ cây sống rẻ hơn, gặp ở vườn nhỏ, vườn cũ. Mỗi trụ đội một tán cành, cành già phải cắt bỏ hằng năm để cành non ra quả. Đến vườn sau vụ hái, bạn sẽ thấy đống cành cắt chất ven đường, đó là việc bình thường chứ không phải vườn bị bỏ.

Vườn thanh long trồng lâu năm trên cùng mảnh đất dễ làm đất bạc màu và tích mầm bệnh. Những năm giá thấp, có nơi nhổ bớt trụ chuyển sang cây khác, rồi khi giá lên lại trồng. Vì vậy bản đồ vùng thanh long co giãn theo thị trường. Nếu ghé lại sau vài năm thấy một cánh đồng đã thành ruộng khác, đó là chuyện thường ở vùng chuyên canh.

Giá tại vườn, hàng xuất và hàng dạt

Thanh long ở các vùng tập trung được chia rất kỹ vì một phần đi xuất khẩu. Hàng đạt chuẩn đơn ngoài quả to, đều, vỏ đẹp, tai xanh. Hàng loại hai đi chợ đầu mối trong nước. Hàng dạt là quả nhỏ, méo, trầy, nhà vườn bán rẻ ngay tại vườn hoặc cho lò chế biến. Vựa thu mua ven đường là nơi quyết định quả nào thuộc tầng nào.

Giá vườn vì vậy không phải một con số. Khi đơn ngoài nhiều, giá loại một lên, giá hàng dạt vẫn thấp. Khi đơn ngoài chững lại, hàng loại một cũng phải bán vào chợ trong nước, giá cả vùng xuống. Người mua lẻ ghé vườn thường được bán hàng loại hai, đôi khi loại một nếu đặt trước.

Tuỳ mục đích mà chọn tầng hàng: mua để ăn trong nhà thì hàng loại hai, hàng dạt còn tươi là hợp lý nhất, ngon không kém. Mua làm quà thì đặt loại một, nhờ vựa đóng thùng có lót. Mua số lượng lớn gửi xa thì hỏi vựa chứ đừng hỏi nhà vườn, vì vựa có sẵn kho lạnh và quen nhà xe.

Lỗi hay gặp: so giá hàng dạt ở vườn với giá hàng chọn ở siêu thị rồi nghĩ người bán ăn chênh lệch quá nhiều; để thanh long trong túi kín ngoài nắng làm vỏ ẩm, đốm nâu; mua quá nhiều trong mùa thuận vì rẻ, về nhà không ăn kịp.

Câu hỏi thường gặp

Thủ phủ thanh long ở đâu?

Vùng nổi tiếng nhất là Hàm Thuận Bắc và Hàm Thuận Nam của tỉnh Bình Thuận cũ, nay thuộc tỉnh Lâm Đồng. Ngoài ra còn hai vùng tập trung ở đồng bằng là Châu Thành, nay thuộc Tây Ninh, và Chợ Gạo, nay thuộc Đồng Tháp.

Thanh long chính vụ vào tháng mấy?

Mùa thuận khoảng từ tháng năm đến tháng chín dương lịch, rộ nhất giữa năm. Vụ thắp đèn thường từ khoảng tháng mười tới tháng ba năm sau. Lịch từng năm lệch theo mưa nắng, nên hỏi nhà vườn trước khi đi.

Vì sao người ta thắp đèn cho thanh long ban đêm?

Thanh long ra hoa khi ngày dài. Thắp đèn vài giờ mỗi đêm làm cây tưởng đang mùa hè nên ra nụ vào mùa ngày ngắn. Nhờ vậy có quả trái vụ, nhưng tốn điện và công chăm nên giá vườn cao hơn mùa thuận.

Có thể vào ruộng thanh long xem đèn ban đêm không?

Chỉ nên xem từ đường hoặc bờ ruộng khi đã được chủ cho phép. Ruộng có dây điện, trụ bê tông và mương tối, rất dễ vấp ngã. Không tự ý vào ruộng, không chạm dây đèn, và nếu muốn mua quả thì hẹn quay lại vào buổi sáng.

Mua thanh long tại vườn nên chọn hàng loại nào?

Mua ăn trong nhà thì hàng loại hai hoặc hàng dạt còn tươi là hợp lý, vị không kém. Làm quà thì đặt loại một và nhờ vựa đóng thùng. Gửi đi xa số lượng lớn thì làm việc với vựa có kho lạnh.

Thanh long mua về để được bao lâu?

Quả hái đúng độ để nơi thoáng mát được vài ngày, cho vào ngăn mát tủ lạnh trong túi giấy hoặc túi có lỗ thoáng được lâu hơn. Không để trong túi ni lông kín ngoài nắng vì vỏ sẽ ẩm và nhanh thâm.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138