ThuPhu.comThủ Phủ
Lịch mùa vụ cả nước

Mùa gặt lúa ba miền: lịch vụ đông xuân, hè thu, vụ mùa và nơi xem đồng chín

Miền Bắc gặt tháng 6 và tháng 10, miền Trung tháng 4–5 và tháng 8, miền Tây ba vụ một năm, vùng cao một vụ. Bảng lịch gặt, cách đi xem và mua gạo mới tận nơi.

A combine harvester crosses a ripe golden rice field while a farmer in a conical hat waits with sacks at the edge, seen from behind, low wide angle, midday haze

Đồng bằng sông Hồng gặt hai lần một năm, khoảng cuối tháng 5 đến giữa tháng 6 (vụ chiêm xuân) và khoảng tháng 10 (vụ mùa); miền Trung gặt khoảng tháng 4 đến tháng 5 (đông xuân) và khoảng tháng 8 (hè thu); đồng bằng sông Cửu Long nhiều nơi làm ba vụ, gặt khoảng tháng 2 đến tháng 3, tháng 7 đến tháng 8, tháng 10 đến tháng 11; ruộng bậc thang vùng cao chỉ một vụ, chín khoảng cuối tháng 9 đến tháng 10. Các mốc đều là dương lịch.

Bài này đặt các vụ lúa ba miền vào một bảng, giải thích vì sao lịch chênh nhau, chỉ cách chọn đúng tuần để xem cánh đồng chín, và nói chuyện mua gạo mới tận nơi sao cho được hạt đúng vụ.

Bảng lịch gặt lúa theo vùng

Mốc là khoảng quen thuộc của những năm bình thường. Mỗi xã, mỗi cánh đồng có thể sớm hoặc muộn hơn một đến hai tuần tuỳ ngày xuống giống và giống lúa.

VùngVụXuống giống hoặc cấyGặt
Đồng bằng sông HồngChiêm xuânSau Tết, khoảng tháng 2Cuối tháng 5 đến giữa tháng 6
Đồng bằng sông HồngVụ mùaCuối tháng 6 đến tháng 7Cuối tháng 9 đến đầu tháng 11
Ruộng bậc thang vùng cao phía BắcMột vụĐổ nước, cấy khoảng tháng 5 đến tháng 6Cuối tháng 9 đến tháng 10
Duyên hải miền TrungĐông xuânKhoảng tháng 12 đến tháng 1Khoảng tháng 4 đến tháng 5
Duyên hải miền TrungHè thuKhoảng tháng 5Khoảng tháng 8
Đồng bằng sông Cửu LongĐông xuânKhoảng tháng 11 đến tháng 12Khoảng tháng 2 đến tháng 3
Đồng bằng sông Cửu LongHè thuKhoảng tháng 4 đến tháng 5Khoảng tháng 7 đến tháng 8
Đồng bằng sông Cửu LongThu đôngKhoảng tháng 7 đến tháng 8Khoảng tháng 10 đến tháng 11

Không phải nơi nào ở đồng bằng sông Cửu Long cũng làm ba vụ. Vùng đầu nguồn có đê bao kín mới làm được vụ thu đông giữa mùa nước nổi; vùng không đê bao thường để ruộng nghỉ đón nước. Vùng ven biển có nơi luân canh một vụ lúa với một vụ nuôi tôm.

Vì sao lịch gặt ba miền lệch nhau

Lúa cần nước và nhiệt độ ấm. Ở đồng bằng sông Hồng, mùa đông quá lạnh để lúa lớn, nên vụ đầu năm phải chờ qua rét mới cấy, và vụ sau phải gặt xong trước khi gió mùa đông bắc về. Hai vụ nằm gọn giữa hai mùa lạnh, tạo ra hai đợt gặt tháng 6 và tháng 10.

Ở duyên hải miền Trung, kẻ thù của lúa là lũ cuối năm và nắng nóng gió Lào giữa năm. Vụ đông xuân gieo khi mùa lũ vừa qua và gặt trước đợt nóng gắt; vụ hè thu tranh thủ gặt trước mùa mưa bão tháng 9, tháng 10. Lịch miền Trung vì thế chật và ít khi xê dịch được nhiều.

Đồng bằng sông Cửu Long ấm quanh năm, chỉ cần nước. Nước ngọt dồi dào trong mùa mưa và nhờ hệ thống kênh rạch trong mùa khô nên nhiều nơi làm được ba vụ, có nơi còn bảy vụ trong hai năm. Giới hạn ở đây là lũ đầu nguồn và mặn ven biển, chứ không phải nhiệt độ. Năm nào mặn vào sâu sớm, vụ đông xuân ở các xã ven biển phải xuống giống sớm hơn hoặc bỏ bớt diện tích, lịch gặt vì thế cũng xê dịch.

Ruộng bậc thang vùng cao chỉ làm một vụ vì mùa đông rét, nước chỉ đủ trong mùa mưa. Người vùng cao đổ nước vào ruộng khoảng tháng 5, tháng 6, mùa mà người làm ảnh gọi là mùa nước đổ, rồi lúa chín vàng khoảng cuối tháng 9 đến tháng 10.

Chọn đúng tuần để xem đồng lúa chín

Đồng lúa chín vàng đẹp nhất trong một khoảng rất ngắn, thường chỉ bảy đến mười ngày trước khi gặt. Các bước dưới đây giúp bạn không đến sớm thấy lúa xanh hay đến muộn thấy gốc rạ:

  1. Chọn vùng và vụ. Dựa vào bảng trên, xác định tháng có thể đi.
  2. Tìm một đầu mối ở địa phương. Có thể là nhà nghỉ, quán ăn hay người quen ở xã (ví dụ nhà bác Hai ở xã H). Nhờ họ báo khi lúa bắt đầu ngả vàng.
  3. Hỏi ba câu khi có tin: lúa đã chín bao nhiêu phần, máy gặt dự kiến vào khi nào, mấy hôm tới có mưa không.
  4. Lên đường khi lúa chín khoảng tám, chín phần. Lúc ấy cánh đồng vàng đều, chưa gặt.
  5. Đi buổi sáng sớm hoặc chiều muộn. Nắng nghiêng làm màu lúa ấm, trời mát hơn, và đó cũng là giờ nhiều nhà ra đồng.
  6. Giữ một ngày dự phòng. Mưa có thể khiến cả cánh đồng gặt sớm để tránh đổ ngã, hoặc hoãn vài hôm.

Ở ruộng bậc thang, thêm một bước: hỏi đường lên có thông không sau mưa. Ở đồng bằng, cẩn thận với máy gặt đang chạy và đừng bước xuống ruộng của người khác khi chưa được phép.

Gạo vụ nào được khen ngon, và vì sao

Vụ đông xuân ở phía Nam. Lúa chín trong mùa khô, nắng nhiều, ít sâu bệnh, hạt chắc. Gạo vụ này thường được người miền Tây ưa nhất trong năm.

Vụ mùa ở phía Bắc. Các giống lúa thơm truyền thống như tám, nếp cái hoa vàng thường cấy vụ mùa và gặt cuối năm. Gạo tám ở vùng Hải Hậu (Nam Định cũ, nay thuộc tỉnh Ninh Bình) nổi tiếng là gạo vụ mùa.

Vụ hè thu ở phía Nam và miền Trung. Gặp mưa khi chín và gặt, hạt dễ ẩm, phải sấy ngay. Gạo vụ này vẫn ăn tốt nhưng ít khi được chọn làm gạo biếu.

Ruộng bậc thang vùng cao. Một vụ, giống lúa địa phương, sản lượng không nhiều. Gạo thường chỉ đủ cho người làng, ít khi bán ra ngoài.

"Gạo mới" là gạo gì. Gạo xay từ lúa vừa gặt trong vài tuần. Gạo mới thơm, dẻo, nhưng nấu cần ít nước hơn gạo cũ. Gạo để vài tháng thì khô hơn, nở hơn, có người lại thích.

Nếp cho mùa cốm và bánh Tết. Lúa nếp non làm cốm được gặt khi hạt còn ngậm sữa, sớm hơn lúa thường vài tuần, nên làng cốm có mùa riêng vào khoảng tháng 8 đến tháng 10. Nếp để gói bánh Tết thì lấy từ vụ mùa gặt cuối năm, người làng thường để dành loại hạt tròn, dẻo nhất cho dịp này. Muốn mua nếp ngon gói bánh, hỏi nhà nông từ tháng 11.

Mua gạo mới tận nơi: những việc cần làm

Ở ruộng, người ta bán lúa chứ không bán gạo. Muốn mua gạo mới đúng vụ, đúng vùng, bạn cần đi thêm một bước:

  • Hỏi nhà nông bán lúa cho ai, xay ở đâu. Thường có các cơ sở xay xát nhỏ ngay trong xã.
  • Xin mua gạo xay từ lúa của chính cánh đồng đó, hoặc nhờ nhà nông giữ lại một ít lúa rồi xay hộ.
  • Hỏi giống lúa, ngày gặt và đã phơi hay sấy bao lâu.
  • Xin nấu thử nồi nhỏ nếu mua nhiều.
  • Đựng gạo trong bao kín, cất nơi khô; gạo mới hút ẩm nhanh.
  • Không mua số lượng quá lớn cho cả năm; gạo mới để lâu sẽ mất mùi thơm.

Giá gạo mua tận gốc không phải lúc nào cũng thấp hơn ngoài chợ, vì bạn mua ít, phải xay riêng, đóng gói riêng. Cái bạn được là biết chắc hạt từ đâu, vụ nào.

Nếu không tự đến được, có thể nhờ người quen ở xã mua giúp ngay sau vụ gặt, dặn rõ giống lúa và ngày xay. Gạo gửi đi xa nên đóng bao nhỏ, mỗi bao vừa ăn trong một hai tháng, để phần chưa mở vẫn giữ được mùi.

Lỗi hay gặp khi đi xem mùa gặt

Hẹn ngày cứng từ một tháng trước. Lúa chín theo nắng; một tuần mưa có thể dời lịch gặt.

Đến giữa trưa. Nắng gắt, ánh sáng phẳng, người làm đã nghỉ.

Đi vào ruộng tự do để chụp ảnh. Làm đổ lúa là thiệt hại thật cho người trồng. Đi trên bờ, xin phép trước.

Nghĩ rằng ruộng bậc thang chín cùng lúc. Mỗi thung lũng lệch nhau, có nơi gặt xong trong khi nơi khác còn xanh.

Mong mua được gạo ngay tại ruộng. Ruộng chỉ có lúa tươi. Gạo phải phơi hoặc sấy, rồi xay.

Quên kiểm tra rơm rạ đang đốt. Sau gặt, có nơi đốt rơm, khói bay mù đường. Hỏi trước nếu bạn đi cùng trẻ nhỏ hay người già, và tránh lái xe xuyên qua khói.

Đi một mình xuống vùng ruộng bậc thang sau mưa. Bờ ruộng trơn, có đoạn dốc, sạt nhẹ là chuyện thường. Đi cùng người địa phương hoặc ít nhất cho ai đó biết lộ trình.

Áp vào trường hợp của bạn: ở đâu thì xem gặt ở đâu

Không cần đi xa mới thấy mùa gặt. Bảng dưới gợi ý theo nơi bạn sống, ưu tiên chuyến đi trong ngày hoặc cuối tuần:

Bạn ởĐi xem gìTháng nên điGhi chú
Hà Nội và các tỉnh đồng bằng sông HồngGặt chiêm xuân hoặc gặt vụ mùa ở ngoại thành và các tỉnh lân cậnĐầu tháng 6 hoặc giữa tháng 10Đi trong ngày được, hỏi trước xã cụ thể
Hà Nội, muốn xem ruộng bậc thangLúa chín vùng cao phía BắcCuối tháng 9Cần ba đến bốn ngày, đường đèo
Huế, Đà Nẵng và duyên hải miền TrungGặt đông xuânCuối tháng 4 đến tháng 5Đi sớm vì trưa rất nắng
Thành phố Hồ Chí MinhGặt đông xuân ở đồng bằng sông Cửu LongTháng 2 đến tháng 3Hai đến ba giờ xe, có thể đi trong ngày
Cần Thơ và các tỉnh miền TâyBa vụ gặt quanh năm, cộng mùa nước nổiGần như tháng nào cũng có cánh đồng gặtHỏi người quen ở xã bên cạnh

Nếu bạn đi cùng trẻ nhỏ, mùa gặt ở đồng bằng gần nhà là lựa chọn hợp hơn ruộng bậc thang: đường bằng, ít mệt, và trẻ được nhìn tận mắt hạt lúa từ ruộng lên bao. Giải thích cho trẻ vì sao không được giẫm vào ruộng đang chín trước khi xuống xe.

Câu hỏi thường gặp

Miền Bắc gặt lúa vào tháng mấy?

Đồng bằng sông Hồng gặt hai vụ: vụ chiêm xuân khoảng cuối tháng 5 đến giữa tháng 6, vụ mùa khoảng cuối tháng 9 đến đầu tháng 11, rộ trong tháng 10. Mỗi cánh đồng gặt rộ chỉ trong vài ngày.

Miền Tây một năm làm mấy vụ lúa?

Nhiều nơi làm ba vụ: đông xuân gặt khoảng tháng 2 đến tháng 3, hè thu gặt khoảng tháng 7 đến tháng 8, thu đông gặt khoảng tháng 10 đến tháng 11. Vùng không có đê bao thường chỉ làm hai vụ, để ruộng nghỉ trong mùa nước nổi.

Gạo vụ nào ngon nhất?

Ở phía Nam, gạo vụ đông xuân thường được ưa nhất vì lúa chín trong mùa khô, hạt chắc. Ở phía Bắc, các giống lúa thơm truyền thống thường cấy vụ mùa, nên gạo thơm ngon nhiều người tìm là gạo vụ mùa gặt cuối năm.

Ruộng bậc thang chín vàng vào tháng mấy?

Thường khoảng cuối tháng 9 đến đầu tháng 10 dương lịch ở các vùng quen gọi như Mù Cang Chải, Hoàng Su Phì. Mỗi thung lũng chín lệch vài ngày, nên hỏi người địa phương trước khi đi khoảng một tuần.

Đi xem gặt lúa có cần xin phép không?

Đứng trên bờ ruộng xem và chụp ảnh thì thường không ai phiền, nhưng muốn bước xuống ruộng, đến gần máy gặt hay chụp người làm thì nên hỏi trước. Lúa đổ là thiệt hại thật của nhà nông.

Miền Trung gặt lúa tháng mấy?

Duyên hải miền Trung thường gặt vụ đông xuân khoảng tháng 4 đến tháng 5 và vụ hè thu khoảng tháng 8, trước mùa mưa bão. Một số vùng có lịch lệch đôi chút tuỳ nguồn nước và giống lúa.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138