ThuPhu.comThủ Phủ
Lịch mùa vụ cả nước

Làng nghề mùa nào đông việc: lịch cao điểm và lúc nghỉ của gốm, hương, mây tre, cói

Làng nghề cũng có mùa: mùa nắng để phơi, mùa nguyên liệu, mùa đơn Tết, mùa nồm làm chậm mọi khâu. Bảng theo tháng, nên ghé lúc nào và tránh lúc nào cho từng nghề.

Rows of bright red incense sticks fan out to dry in a sunny village courtyard while a Vietnamese woman bundles more in the background, face hidden, overhead angle

Làng nghề cũng có mùa: làng nào cần nắng để phơi như hương, bánh tráng, mây tre, cói thì đông việc trong mùa khô và nghỉ hay chậm lại khi mưa dầm; làng nào làm hàng Tết như hương, gốm, đồ đồng, hoa cảnh thì cao điểm từ khoảng tháng 9, tháng 10 âm lịch đến tháng Chạp; làng gốm phía Bắc chậm lại trong mùa nồm khoảng tháng 2 đến tháng 4 dương lịch vì đồ mộc khó khô. Không có lịch chung cho mọi làng, nhưng hiểu được làng phụ thuộc vào điều gì thì đoán được mùa của làng.

Bài này chia làng nghề theo bốn thứ quyết định nhịp làm việc: nắng, nguyên liệu, đơn hàng và độ ẩm, kèm bảng gợi ý tháng nên ghé, danh sách câu hỏi trước khi đi và những lỗi hay gặp. Tên làng được nhắc như tên vùng quen gọi; mốc tháng dương lịch trừ khi ghi âm lịch.

Bốn thứ quyết định mùa của một làng nghề

Nắng. Nghề nào có khâu phơi ngoài trời thì sống theo nắng: chân hương, bánh tráng, miến, sợi cói, nan tre, giấy dó, nón lá. Ngày mưa cả làng ngưng phơi, việc dồn lại; mùa mưa dầm có khi nghỉ hẳn.

Nguyên liệu. Làng cói phụ thuộc vào vụ cắt cói, làng mây tre phụ thuộc vào lúc chặt tre, làng nón phụ thuộc vào lá. Nhiều làng ưa chặt tre vào mùa khô lạnh vì thân ít nước, đỡ mọt. Có nguyên liệu mới thì làng rộn ràng; hết nguyên liệu thì chậm.

Đơn hàng. Hương, đồ gốm, đồ đồng, mứt bánh, hoa cảnh đều có đỉnh đơn hàng vào cuối năm âm lịch, phục vụ Tết. Nhiều làng làm ngày làm đêm từ khoảng tháng 9 âm lịch trở đi.

Độ ẩm. Mùa nồm ẩm phía Bắc, khoảng tháng 2 đến tháng 4 dương lịch, làm đồ gốm mộc khó khô, đồ gỗ dễ mốc, sơn mài khó lên. Làng gốm, làng mộc, làng sơn chậm hẳn lại.

Việc đồng áng của chính người làng. Nhiều làng nghề vẫn làm ruộng. Đến vụ cấy, vụ gặt, xưởng vắng hẳn vài hôm vì người làm nghề ra đồng trước, nhất là ở các làng đan lát, làng nón phía Bắc.

Bảng tháng nên ghé theo kiểu làng

Bảng gợi ý theo kiểu làng chứ không theo tên làng, vì mỗi làng một nhịp. Dùng để chọn tháng rồi hỏi lại làng cụ thể.

Kiểu làngĐông việc nhấtChậm hoặc nghỉGhé để xem gì
Làng hươngKhoảng tháng 9 âm lịch đến tháng ChạpNgày mưa, sau TếtSân phơi chân hương đỏ, bó hương
Làng bánh tráng, miếnMùa khô, ngày nắngMùa mưa dầmTráng bánh, phơi bánh trên giàn
Làng gốm phía BắcMùa thu và cuối nămMùa nồm, khoảng tháng 2 đến tháng 4Vuốt gốm, phơi mộc, ra lò
Làng gốm phía NamMùa khô và trước TếtGiữa mùa mưaLò nung, phơi đồ
Làng mây tre đan, cóiMùa khô, sau vụ nguyên liệuMưa dầm kéo dàiPhơi nan, đan, nhuộm
Làng đồ đồng, chạm bạcCuối nămÍt phụ thuộc mùaĐúc, chạm, đánh bóng
Làng hoa, cây cảnh TếtKhoảng tháng 10 âm lịch đến tháng ChạpNgay sau TếtTuốt lá, uốn cành, chăm chậu

Cột "đông việc nhất" không phải lúc nào cũng là lúc nên ghé. Cao điểm Tết, người làng bận đến mức không có thời gian cho khách. Thường thời điểm đẹp nhất là đầu mùa cao điểm: việc đã nhiều, cảnh đã đẹp, nhưng người làng còn chút thời gian nói chuyện.

Làng phơi nắng: hương, bánh tráng, mây tre

Làng hương ven Hà Nội như Quảng Phú Cầu nổi tiếng với cảnh phơi chân hương: hàng vạn bó tăm tre nhuộm đỏ xoè ra như những bông hoa trên sân, ngõ, ven đường. Cảnh ấy đẹp nhất vào ngày nắng của những tháng cuối năm, khi làng làm hàng Tết. Ngày mưa, sân trống trơn. Muốn chụp ảnh thì hỏi trước nhà nào đang phơi, và giữ khoảng cách, vì đó là hàng đang làm, không phải đồ trưng bày.

Các làng bánh tráng ở miền Nam và miền Trung tráng bánh từ rất sớm rồi đem phơi trên giàn tre lúc trời vừa có nắng. Mùa khô là mùa chính; giữa mùa mưa, nhiều nhà giảm sản lượng hoặc chuyển sang sấy. Nếu bạn muốn xem tráng bánh, phải dậy sớm; đến giữa buổi là bánh đã lên giàn.

Làng mây tre đan và làng cói thì phơi nan, phơi sợi trước khi đan, và phơi thành phẩm sau khi nhuộm. Ngày nắng, làng như phủ một lớp màu vàng rơm. Mưa dầm kéo dài, nan ẩm dễ mốc, việc đan cũng chậm theo. Vì thế đồ mây tre, đồ cói mua vào cuối mùa mưa nên kiểm kỹ chân đan và mặt trong xem có đốm mốc không, và hỏi người làm đã phơi lại hàng chưa trước khi đóng gói.

Làng gốm, làng mộc và chuyện mùa nồm

Ở phía Bắc, mùa nồm là quãng ẩm nhất năm, tường nhà đổ mồ hôi, sàn trơn ướt. Với làng gốm như Bát Tràng (Hà Nội), đồ mộc vừa nặn hay vừa vuốt phải khô đều trước khi vào lò; mùa nồm đồ khô chậm, dễ nứt, nên thợ làm ít đi hoặc phải hong, sấy thêm. Làng mộc và làng sơn cũng ngại mùa này vì gỗ hút ẩm, sơn khó khô.

Ngược lại, mùa thu khô ráo và đầu đông là quãng làm việc thuận nhất. Đây cũng là lúc các xưởng gốm nhận đơn Tết: chậu cảnh, bình hoa, đồ dùng biếu tặng. Ghé làng gốm vào khoảng tháng 9 đến tháng 11 dương lịch bạn thấy đủ các khâu, từ nhào đất, vuốt, phơi mộc, đến ra lò.

Gốm phía Nam ít chịu nồm hơn, nhưng mùa mưa lớn làm ẩm sân phơi và củi đốt lò, nên nhịp làng cũng theo mùa khô và mùa mưa. Hỏi xưởng ngày nào ra lò; được xem mở lò là may mắn đáng kể, vì một mẻ lò không phải ngày nào cũng có.

Làng làm hàng Tết: đồ đồng, hoa cảnh và chuyện đến đúng lúc

Có những làng gần như cả năm làm cho một dịp. Làng hoa đào, quất ven Hà Nội chăm cây quanh năm nhưng việc đáng xem nhất dồn vào khoảng tháng 10 âm lịch đến tháng Chạp: tuốt lá đào cho hoa nở đúng Tết, uốn thế quất, buộc quả. Làng hoa Sa Đéc ở phía Nam xuống giống hoa Tết khoảng tháng 9, tháng 10 âm lịch, đến tháng Chạp thì cả làng đầy chậu hoa đang nở dần.

Làng đồ đồng, làng chạm bạc ít phụ thuộc nắng mưa, nhưng đơn hàng cuối năm vẫn làm nhịp làng nhanh hẳn. Làng làm mứt, làm bánh truyền thống cũng thế: ngày thường lác đác vài nhà, gần Tết cả xóm thơm mùi đường thắng.

Với những làng kiểu này, lời khuyên chung là đến vào nửa đầu mùa cao điểm. Bạn thấy được công việc thật, người làng còn đủ thời gian trả lời một hai câu hỏi. Đến sát Tết, cảnh đông vui hơn, nhưng bạn chỉ là một người đứng xem giữa dòng xe chở hàng.

Áp vào trường hợp của bạn: ghép làng nghề với vùng chuyên canh cùng mùa

Nhiều vùng chuyên canh có làng nghề ở gần. Ghép hai thứ vào cùng một chuyến giúp bạn có việc để xem ngay cả khi mùa quả lệch. Vài cách ghép thường hợp:

Thời điểmVùng chuyên canhLàng nghề ghép thêmVì sao hợp
Tháng 6Vùng vải phía BắcLàng gốm ven Hà NộiMùa khô nóng, gốm mộc khô nhanh, xưởng làm đều
Tháng 10 đến tháng 11Vùng cà phê Tây NguyênLàng dệt thổ cẩm, đan lát của đồng bàoMùa khô, sau vụ rẫy người làng có thời gian làm nghề
Tháng 11 đến tháng 12Vùng cam phía BắcLàng hương, làng hoa đào, quấtCùng mùa làm hàng Tết
Tháng 12Miệt vườn đồng bằng sông Cửu LongLàng hoa Tết, làng bánh trángMùa khô, nắng tốt để phơi, hoa đang chăm

Ghép như vậy cũng là cách hiểu vì sao làng nghề nằm ở đó: làng đan ở gần vùng có tre, làng gốm ở gần mỏ đất, làng hoa ở gần thành phố tiêu thụ. Vùng chuyên canh và làng nghề vốn là hai mặt của cùng một bản đồ sản xuất.

Danh sách câu hỏi trước khi ghé làng nghề

Một tin nhắn hỏi trước giúp bạn không đến nhầm ngày làng nghỉ. Hỏi xưởng hoặc nhà làm nghề (ví dụ xưởng gốm cô Hoa ở xã N) mấy điều sau:

  • Tuần này làng có đang làm không, hay nghỉ vì thời tiết, vì hết nguyên liệu, vì việc làng.
  • Giờ nào trong ngày có khâu đáng xem: phơi, tráng, nung, ra lò.
  • Khách đến có được xem ở xưởng không, có cần báo trước không, có thu phí không.
  • Có được chụp ảnh người làm không, hay chỉ chụp sản phẩm.
  • Nếu muốn mua hoặc đặt hàng thì nên đến vào lúc nào để người làng còn thời gian trao đổi.
  • Gần ngày Tết, làng có nhận khách không, hay chỉ tập trung giao hàng.

Câu hỏi cuối rất đáng hỏi. Có làng cuối tháng Chạp đóng cửa với khách để kịp đơn, có làng lại đón khách đông nhất đúng dịp ấy. Đừng đoán.

Lỗi hay gặp khi đi làng nghề theo mùa

Đi làng hương ngày mưa. Không có cảnh phơi. Xem dự báo, chọn ngày nắng.

Đến làng bánh tráng lúc mười giờ sáng. Bánh đã tráng xong và lên giàn từ sớm. Muốn xem tráng bánh, đến lúc rạng sáng.

Đi làng gốm phía Bắc giữa mùa nồm rồi thấy xưởng vắng. Thợ làm chậm vì đồ mộc khó khô. Đổi sang mùa thu.

Đến làng vào tuần cao điểm Tết và mong được tiếp đón chu đáo. Người làng đang chạy đơn. Ghé sớm hơn một hai tháng.

Đặt hàng Tết ở làng nghề vào tháng Chạp. Lúc ấy nhiều xưởng đã nhận đủ đơn. Muốn đặt riêng, hỏi từ khoảng tháng 9, tháng 10 âm lịch.

Nghĩ làng nghề lúc nào cũng như ảnh. Ảnh đẹp thường chụp đúng ngày nắng giữa mùa cao điểm. Ngày thường, làng là nơi người ta làm việc, không phải sân khấu.

Quên rằng làng cũng có ngày nghỉ riêng. Ngày hội làng, ngày giỗ, mùa cấy gặt của chính người làm nghề đều có thể khiến xưởng đóng cửa. Nhiều người làm nghề vẫn giữ ruộng, đến vụ là ra đồng trước.

Câu hỏi thường gặp

Đi làng hương xem phơi chân hương vào tháng mấy?

Đẹp nhất vào những ngày nắng của các tháng cuối năm, khi làng làm hàng Tết, thường từ khoảng tháng 9 âm lịch đến tháng Chạp. Ngày mưa không có cảnh phơi, nên xem dự báo và hỏi trước nhà nào đang phơi.

Mùa nồm có nên đi làng gốm không?

Vẫn đi được, nhưng xưởng thường làm chậm vì đồ mộc khó khô, có khi ít cảnh để xem. Nếu muốn thấy đủ các khâu từ vuốt gốm đến ra lò, nên đi vào mùa thu khô ráo, khoảng tháng 9 đến tháng 11.

Làng nghề nào phụ thuộc vào thời tiết nhiều nhất?

Những làng có khâu phơi ngoài trời như làng hương, bánh tráng, miến, mây tre, cói, nón lá. Ngày mưa các làng này ngưng phơi, mùa mưa dầm có thể nghỉ hẳn hoặc chuyển sang sấy.

Muốn đặt hàng Tết ở làng nghề thì đặt lúc nào?

Nên hỏi từ khoảng tháng 9, tháng 10 âm lịch. Đến tháng Chạp, nhiều xưởng đã nhận đủ đơn và chỉ tập trung giao hàng, khó nhận thêm đơn mới hay đơn làm riêng.

Ghé làng nghề dịp sát Tết có nên không?

Tuỳ làng. Có làng đóng cửa với khách để chạy đơn, có làng đón khách đông nhất đúng dịp ấy. Hỏi trước, và nếu muốn được người làng tiếp chuyện, hãy ghé sớm hơn một hai tháng.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138