Đoàn từ khoảng hai mươi người trở lên muốn đi nhà vườn hay làng nghề thì nên báo trước ít nhất một tuần, chia thành nhóm dưới mười người khi vào vườn và xưởng, hỏi kỹ chỗ đỗ xe lớn, đặt bữa trưa riêng và cử một người duy nhất lo tiền. Vườn và xưởng gia đình không phải khu du lịch: một lúc ba mươi người đổ vào là quá sức chứa của họ.
Phần dưới đây dành cho người đứng ra tổ chức: trưởng phòng lo chuyến dã ngoại cho công ty, giáo viên đưa lớp đi trải nghiệm, người con cả lo chuyến về quê cho cả họ. Có bảng mốc thời gian chuẩn bị, cách chia nhóm, chuyện xe, bữa trưa, tiền nong, bảng phân công và những sự cố hay gặp với đoàn đông.
Mốc thời gian chuẩn bị
Đoàn càng đông thì càng phải hỏi sớm, vì nhà vườn cần thời gian hái sẵn hàng, dọn lối, mượn thêm người phụ, còn xưởng cần sắp lịch làm việc để có người hướng dẫn. Mốc tham khảo:
| Trước ngày đi | Việc cần xong | Ghi chú |
|---|---|---|
| Hai đến ba tuần | Chọn vùng, hỏi mùa trái, gọi hai ba vườn và xưởng để so | Mùa cao điểm vải, nhãn, chôm chôm nên hỏi sớm hơn |
| Mười ngày | Chốt nơi đến, số người, giờ đến, bữa trưa, tiền cọc nếu có | Ghi lại thoả thuận bằng tin nhắn |
| Ba đến năm ngày | Hỏi lại tình trạng trái, thời tiết, đường vào | Mưa lớn có thể phải đổi ngày |
| Một ngày | Báo số người chính xác, gửi danh sách nhóm, nhắc giờ | Nhắc cả đoàn mặc đồ phù hợp |
| Sáng hôm đi | Gọi báo giờ xe xuất phát và giờ dự kiến tới | Trễ quá nửa giờ phải gọi lại |
Với đoàn học sinh, cộng thêm thời gian xin phép nhà trường và phụ huynh, thường cần thêm một đến hai tuần. Với đoàn công ty, phần hay bị kéo dài nhất là chốt số người, vì đến sát ngày vẫn có người báo bận. Nên chốt danh sách với một khoảng dự phòng và nói rõ với nhà vườn rằng số người có thể lệch vài người.
Đừng chốt chỉ một nơi. Mùa trái có thể lệch, xưởng có thể nhận đơn gấp đúng tuần bạn đi. Có sẵn một vườn và một xưởng dự phòng trong cùng vùng giúp bạn không phải huỷ cả chuyến.
Chia nhóm khi vào vườn và xưởng
Nhóm dưới mười người. Lối đi trong vườn thường chỉ đủ một hai người đi song song, xưởng làng nghề chỉ rộng vài chục mét vuông. Nhóm dưới mười người mới nghe được người hướng dẫn nói, mới thấy được tay thợ làm.
Mỗi nhóm một trưởng nhóm. Trưởng nhóm giữ danh sách, đếm người khi vào và khi ra, liên lạc với người tổ chức. Với đoàn học sinh, mỗi nhóm cần ít nhất một người lớn.
Chạy vòng thay vì dồn một chỗ. Nhóm một vào vườn hái trái thì nhóm hai xem xưởng sơ chế, nhóm ba nghỉ ăn uống, sau đó đổi. Người vườn đỡ vất vả, khách đỡ chen.
Giữ một giờ tập trung chung. Cả đoàn phải có một mốc giờ và một chỗ tập trung rõ ràng, như gốc cây đa đầu làng hay sân nhà chủ vườn. Đặt trước, nhắc nhiều lần.
Người lớn tuổi đi nhóm riêng. Họ đi chậm, cần nghỉ nhiều, cần chỗ ngồi. Ghép chung với nhóm trẻ thì một bên mệt, một bên sốt ruột.
Báo cho chủ vườn cách chia nhóm. Gửi trước cho chủ vườn biết đoàn chia mấy nhóm, mỗi nhóm bao nhiêu người, nhóm nào đi đâu trước. Họ sẽ bố trí người nhà dẫn từng nhóm, hái sẵn trái cho nhóm tới sau, và không bị bất ngờ khi ba mươi người cùng ùa vào một lúc.
Xe lớn, chỗ đỗ và đoạn đường cuối
Phần lớn đường vào làng nghề và vườn trái cây là đường làng nhỏ, có cầu yếu, có đoạn qua chợ. Xe khách lớn thường không vào được tận nơi. Khi gọi hỏi, câu đầu tiên về xe phải là: "Xe ba mươi chỗ, bốn mươi lăm chỗ có vào được tới cổng không, nếu không thì đỗ ở đâu?"
Thường có ba cách xử lý. Xe đỗ ở bãi đầu làng hay trên đường lớn, cả đoàn đi bộ vào, phù hợp khi quãng đường dưới một cây số và trời không nắng gắt. Thuê xe nhỏ, xe điện hoặc xe máy chở khách trung chuyển, nếu địa phương có. Đổi sang thuê hai ba xe nhỏ ngay từ đầu, đi được tận cổng nhưng tốn thêm chi phí và cần nhiều tài xế.
Ở miệt vườn sông nước, đoạn cuối có khi là đò hoặc ghe. Hỏi rõ mỗi chuyến chở được bao nhiêu người, có áo phao không, và tính thời gian cả đoàn qua sông, vì ba bốn chuyến đò là mất gần một giờ.
Đừng để tài xế tự tìm chỗ đỗ trong làng. Xe lớn đỗ chắn ngõ, chắn cổng chợ là chuyện làm cả làng bực, và lần sau người ta không muốn đón đoàn nữa. Hỏi chủ vườn chỗ đỗ người làng quen dùng.
Bữa trưa và chỗ nghỉ
Bữa trưa là phần hay bị bỏ ngỏ nhất, rồi đến nơi mới tìm quán. Ở làng quê, quán ăn nhỏ không phục vụ nổi ba mươi người cùng lúc. Nên chọn một trong các cách sau và chốt từ sớm:
- Đặt cơm tại nhà vườn. Nhiều nhà vườn đón đoàn có nấu cơm theo mâm, món quê theo mùa. Hỏi rõ số mâm, món chính, đồ uống, có tính riêng không, giờ dọn.
- Đặt trước ở quán trong vùng. Nhờ chủ vườn giới thiệu quán quen chứa được đoàn. Báo số người, giờ đến, ai thanh toán.
- Mang theo suất ăn. Hợp với đoàn học sinh hoặc đoàn đi gấp. Hỏi vườn có cho ngồi ăn không, rác mang về.
- Ăn trưa trên đường về. Hợp khi chương trình chỉ nửa buổi sáng. Đặt chỗ ở một nhà hàng trên trục đường lớn.
Chỗ nghỉ cũng cần tính: đoàn đông cần nhà vệ sinh, nhiều vườn gia đình chỉ có một phòng vệ sinh. Hỏi trước, và nếu ít, chia giờ nghỉ cho các nhóm hoặc dừng ở trạm dừng chân trước khi vào làng. Mang theo ghế xếp, bạt trải nếu vườn không đủ chỗ ngồi cho cả đoàn. Nước uống thì mang dư, tính mỗi người ít nhất hai chai cho nửa ngày ngoài vườn mùa nóng.
Tiền nong: một người giữ, một lần thanh toán
Đoàn đông mà mỗi người tự trả là cách nhanh nhất để thành rối. Cách gọn nhất:
- Một người duy nhất trong đoàn làm việc với chủ vườn về tiền: vé, bữa trưa, phí hướng dẫn, phần trái chung.
- Phần trái, hàng mỗi người mua riêng thì tách khỏi phần chung, mỗi người tự cân, tự trả trước khi ra xe.
- Tiền cọc, nếu có, gửi qua chuyển khoản kèm nội dung rõ ràng, chụp lại xác nhận.
- Thanh toán phần chung một lần khi rời đi, có tờ giấy ghi các khoản để cả hai bên ký hoặc cùng chụp lại.
- Mang tiền mặt dự phòng, vì sóng điện thoại ở vườn và làng nghề không phải lúc nào cũng đủ để chuyển khoản.
- Nếu đoàn ít hơn số đã báo, chủ động trao đổi chứ không mặc nhiên cắt bớt tiền bữa ăn chủ vườn đã chuẩn bị.
Với đoàn công ty cần chứng từ, hỏi trước nơi đó có xuất được hoá đơn không. Nhà vườn, xưởng gia đình thường không có, và đó không phải lỗi của họ; nếu bắt buộc cần chứng từ, hãy chọn nơi có đăng ký kinh doanh ngay từ đầu.
Bảng phân công cho ban tổ chức
Một người không thể vừa liên lạc với chủ vườn, vừa đếm người, vừa lo tiền, vừa chăm người say nắng. Với đoàn từ hai mươi người, nên chia việc cho ít nhất bốn người. Bảng mẫu dưới đây có thể chép lại và điền tên:
| Vai trò | Việc chính | Lúc bận nhất |
|---|---|---|
| Người liên lạc | Nói chuyện với chủ vườn, chủ xưởng; báo giờ tới, đổi lịch khi cần | Trước chuyến đi và lúc tới nơi |
| Người giữ tiền | Thu tiền đoàn, trả vé, bữa trưa, giữ giấy ghi các khoản | Lúc rời mỗi điểm |
| Trưởng các nhóm | Đếm người, giữ nhóm đi đúng lối, nhắc giờ tập trung | Lúc lên xuống xe và chuyển điểm |
| Người lo sức khoẻ | Giữ túi sơ cứu, nước, theo dõi người lớn tuổi và trẻ nhỏ | Giữa trưa và lúc đi bộ đường dài |
| Người lo xe | Làm việc với tài xế về chỗ đỗ, giờ đón, đường tránh | Đầu và cuối mỗi chặng |
Phát bảng này cho cả đoàn trước ngày đi, để ai cũng biết có chuyện gì thì hỏi ai. Chủ vườn cũng chỉ cần biết số của người liên lạc và người giữ tiền; đừng để hai mươi người cùng gọi cho chủ vườn hỏi đường.
Với đoàn học sinh, thêm vai trò người giữ danh sách liên lạc phụ huynh và người chụp ảnh gửi về nhóm phụ huynh trong ngày, để phụ huynh yên tâm mà giáo viên không phải cầm điện thoại suốt buổi.
Sự cố hay gặp với đoàn đông
Những chuyện dưới đây xảy ra nhiều lần với các đoàn khác nhau, nên đáng chuẩn bị trước cách xử lý:
- Lạc người. Đếm người ở mỗi lần lên xuống xe, lập nhóm tin nhắn của cả đoàn từ trước.
- Người say nắng, say xe. Mang dầu gió, nước điện giải, cho người hay say xe ngồi đầu xe.
- Trái không đủ như đã hẹn. Mưa gió làm rụng trái, hoặc trái chín chậm. Bàn với chủ vườn đổi sang vườn quen bên cạnh, đừng gây áp lực.
- Ồn ào. Đoàn đông nói chuyện to trong xưởng là thợ không làm được. Nhắc trước khi vào, giữ loa cầm tay ở mức nhỏ.
- Rác. Mỗi nhóm một túi rác, gom về xe.
- Chậm giờ. Đoàn đông chậm hơn kế hoạch gần như mỗi lần. Thêm một khoảng dự phòng vào cuối chương trình, và báo sớm cho chủ vườn nếu tới muộn.
Sau chuyến đi, gửi chủ vườn, chủ xưởng một lời cảm ơn và vài tấm ảnh đẹp của đoàn ở nơi họ. Nếu đoàn của bạn muốn quay lại vào năm sau, đó là cách giữ chỗ tốt nhất.
Câu hỏi thường gặp
Đoàn bao nhiêu người thì nên báo trước?
Từ khoảng mười người trở lên đã nên báo trước vài ngày. Từ hai mươi người trở lên nên báo trước ít nhất một tuần, mùa cao điểm thì sớm hơn, vì nhà vườn phải chuẩn bị hàng, lối đi và người phụ.
Một vườn gia đình nhận được bao nhiêu khách một lúc?
Tuỳ diện tích và cách vườn sắp xếp, nhưng nhiều vườn gia đình chỉ thoải mái với vài chục người chia thành nhóm. Hỏi thẳng chủ vườn sức chứa và chia đoàn theo con số đó.
Có cần thuê người hướng dẫn riêng không?
Với đoàn học sinh hay đoàn muốn hiểu sâu về nghề thì nên. Có thể nhờ chính chủ vườn, chủ xưởng hướng dẫn và trả công riêng, hoặc nhờ người trong làng quen dẫn khách. Thoả thuận thời lượng và nội dung trước.
Đi đoàn công ty có nên kết hợp làm trò chơi tập thể ở vườn?
Có thể, nếu vườn có bãi trống và chủ vườn đồng ý. Không tổ chức trò chơi chạy nhảy giữa hàng cây đang mang trái, và hỏi trước nếu dùng loa, âm thanh lớn.
Đoàn học sinh cần lưu ý thêm gì?
Cần đủ người lớn đi kèm theo nhóm nhỏ, danh sách liên lạc phụ huynh, túi sơ cứu và chỗ tránh nắng. Dặn kỹ học sinh về ao, mương, khu lửa trong xưởng và chỉ cho làm thử dưới sự hướng dẫn của thợ.
Nếu phải huỷ chuyến sát ngày thì làm gì?
Báo ngay cho chủ vườn và chủ xưởng, thoả thuận phần chi phí họ đã bỏ ra như hàng đã hái, cơm đã đi chợ. Không im lặng huỷ, vì người làng sẽ nhớ và lần sau khó nhận đoàn của bạn.